Soil and Environmental Analysis: Physical Methods, Second Edition, Revised, and Expanded (Books in Soils, Plants, and the Environment)

جزئیات بیشتر و دانلود در ادامه مطلب ......

 

Soil and Environmental Analysis: Physical Methods, Second Edition, Revised, and Expanded (Books in Soils, Plants, and the Environment)
By SMith/Mullins

Publisher: CRC
Number Of Pages: 637
Publication Date: 2000-10-12
ISBN-10 / ASIN: 0824704142
ISBN-13 / EAN: 9780824704148
Binding: Hardcover

“Reviews a wide range of methods for soil physical analysis. Considers applications, accuracy, measurement time, and cost of equipment. Provides examples of applications.”

 

لینک دانلود :

http://rapidshare.com/files/112783135/0824745361.zip.html

Principles of Soil Physics (Books in Soils, Plants, and the Environment

)

Principles of Soil Physics (Books in Soils, Plants, and the Environment)
By Rattan Lal, Manoj K. Shukla

Publisher: CRC
Number Of Pages: 528
Publication Date: 2004-05-28
ISBN-10 / ASIN: 0824753240
ISBN-13 / EAN: 9780824753245
Binding: Hardcover

Principles of Soil Physics examines the impact of the physical, mechanical, and hydrological properties and processes of soil on agricultural production, the environment, and sustainable use of natural resources. The text incorporates valuable assessment methods, graphs, problem sets, and tables from recent studies performed around the globe and offers an abundance of tables, photographs, and easy-to-follow equations in every chapter. The book discusses the consequences of soil degradation, such as erosion, inhibited root development, and poor aeration. It begins by defining soil physics, soil mechanics, textural properties, and packing arrangements . The text continues to discuss the theoretical and practical aspects of soil structure and explain the significance and measurement of bulk density, porosity, and compaction. The authors proceed to clarify soil hydrology topics including hydrologic cycle, water movement, infiltration, modeling, soil evaporation, and solute transport processes. They address the impact of soil temperature on crop growth, soil aeration, and the processes that lead to the emission of greenhouse gases. The final chapters examine the physical properties of gravelly soils and water movement in frozen, saline, and water-repellant soils. Reader-friendly and up-to-date, Principles of Soil Physics provides unparalleled coverage of issues related to soil physics, structure, hydrology, aeration, temperature, and analysis and presents practical techniques for maintaining soil quality to ultimately preserve its sustainability.

 

لینک دانلود :

http://www.filefactory.com/file/f62460/n/dirtphys_rar
http://rapidshare.com/files/136645434/Principles_of_Soil_Physics.rar

Principles of Soil and Plant Water Relations

Publisher: Academic Press
Number Of Pages: 520
Publication Date: 2004-09-30
Sales Rank: 305292
ISBN / ASIN: 0124097510
EAN: 9780124097513
Binding: Hardcover
Manufacturer: Academic Press
Studio: Academic Press
Average Rating: 3

Principles of Soil and Plant Water Relations combines biology and physics to show how water moves through the soil-plant-atmosphere continuum. This text explores the instrumentation and the methods used to measure the status of water in soil and plants. The basic methods of tensiometry, pyschrometry, stomatal porometry, as well as newer methods of tension infiltrometry; time domain reflectometry are examined. Principles are clearly presented with the aid of diagrams, anatomical figures, and images of instrumentation. An added feature includes short biographies of important scientists at the end of each chapter.

Intended for graduate students in plant and soil science programs, this book also serves as a useful reference for agronomists, plant ecologists, and agricultural engineers

* Principles are presented in an easy-to-understand style
* Heavily illustrated with more than 200 figures; diagrams are professionally drawn
* Anatomical figures show root, stem, leaf, and stomata
* Figures of instruments show how they work
* Book is carefully referenced, giving sources for all information
* Struggles and accomplishments of scientists who developed the theories are given in short biographies.

Review:

Soil, Plant, Water & Atmosphere

This book is an attempt to create SPAC Soil, Plant, Atmosphere Continuum. But looks more like a series of lecture notes. Written in clear manner covering aspects of water in soil, plant and atmosphere. Each chapter also has a brief biography of famous person responsible in the topic discusses from Richards to Nielsen, Hertz, Boltzmann etc. Also contained instruments, and anecdote behind them such as how disc permeameter evolved and patented.
In Chapter 2 the author stressed the importance of using SI units. But other chapters still use non SI units eg. dynes/cm3, bar.
The author tries to incorporate many modern instruments, but some classical methods and theories still used. such as using wheatstone bridge to measure conductivity and electrical analogue.

 

لینک دانلود :

http://rapidshare.com/files/45495404/Kirk_PoSaPWR.rar

Plant Roots: The Hidden Half (Books in Soils, Plants and the Environment)
by Yoav Waisel, Amram Eshel, Uzi Kafkafi

Plant Roots: The Hidden Half (Books in Soils, Plants and the Environment) (Books in Soils, Plants, and the Environment)
By Yoav Waisel, Amram Eshel, Uzi Kafkafi
Publisher: CRC
Number Of Pages: 1136
Publication Date: 2002-03-29
ISBN-10 / ASIN: 0824706315
ISBN-13 / EAN: 9780824706319
Binding: Hardcover

The third edition of a standard resource, this book offers a state-of-the-art, multi-disciplinary presentation of plant roots. It examines structure and development, assemblage of root systems, metabolism and growth, stressful environments, and interactions at the rhizosphere. Reflecting the explosion of advances and emerging technologies in the field, the book presents developments in the study of root origin, composition, formation, and behavior for the production of novel pharmaceutical and medicinal compounds, agrochemicals, dyes, flavors, and pesticides. It details breakthroughs in genetics, molecular biology, growth substance physiology, biotechnology, and biomechanics.

 

لینک دانلود :

http://rapidshare.com/files/75327816/Wai0824706315.rar
http://ifile.it/vuy9fir/88117___wai0824706315.rar

واژه‌نامه : فرهنگ لغات و اصطلاحات حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه (قسمت 1)

 

- آب تباهی یا غنی شدن منابع آب از عناصر غذایی (Eutriphication) : فرآیندی است که بر اثر اضافه شدن عناصر غذایی همچون نیتروژن، فسفر و پتاسیم در مردابها و تالاب‌ها، موجب رشد بیش از اندازه جلبک‌ها و آزولا شده و مسائل زیست محیطی نظیر کاهش اکسیژن آب و حتی تلف شدن ماهیها به وجود می‌آورد.

·   آبشويي (Leaching): آبشويي خروج عناصر، نمك و يا مواد مخلوط در آب از محيط ريشه توسط آب مي‌باشد. در مورد كودهاي محلول و پويا (Mobile) نظير كودهاي نيتروژنه، كلرور پتاسيم، نيترات پتاسيم، سولفات منيزيم، اسيد بوريك و 000 مطرح است. براي كاهش آبشويي، مصرف تقسيط آنها به دفعات (سرك) پيشنهاد مي‌گردد.

·   آبكشت (Hydroponic): به پرورش گياهان در بسترهاي فاقد خاك، آبكشت گفته مي‌شود. وجود آبكشت به گذشته‌هاي خيلي دور بر مي‌گردد. با توجه به اينكه كنترل تغذيه يكي از مزاياي بسيار مهم كشت بدون خاك مي‌باشد، بايستي اين نوع روش كشت مورد توجه قرار بگيرد. امروزه شرايط اقتصادي از عوامل مهم در آبكشت به شمار مي‌رود. بدين منظور سرمايه، اشتغال‌زايي و هزينه‌هاي عملياتي بايستي در ارتباط با ارزش محصول مد نظر قرار گيرند تا داراي ارزش اقتصادي باشد كه اين به نوبه خود به عملكرد و كيفيت محصول و نيازهاي بازار بستگي دارد.

·   آبگزيدگي (Water Core): يكي از ناهنجاريهاي فيزيولوژيكي (تغذيه‌اي) در ميوه‌ها مي‌باشد كه عمدتاً در اثر سوء مديريت كودي به ويژه كمبود كلسيم (Ca) ايجاد مي‌شود. در اين ناهنجاري، قند سوربيتول در اثر كمبود كلسيم به قند فروكتوز تبديل نمي‌گردد.

·   آزمون خاك (Soil Testing): شامل سه مرحله نمونه‌برداري صحيح خاك، تجزيه صحيح و تفسير صحيح براي انجام توصيه كودي است. كارايي اين روش عمدتاً براي محصولات زراعي است و در باغهاي ميوه بهتر است از نتايج تجزيه برگي و يا ميوه براي تعيين نياز كودي آنها استفاده نمود. يكي از اشكالات توصيه كودي بر مبناي آزمون خاك، نداشتن نقشه منابع واستعداد خاكهاي زراعي كشور بر مبناي مقياس 25,000‌:‌1 مي‌باشد. بنابراين لازم است با تهيه نقشه‌هاي تفصيلي خاكهاي ايران پتانسيل توليد براي هر محصول مشخص و سپس بر مبناي سريهاي مشخص خاك (به شرط آنكه اطلاعات حاصلخيزي خاك نيز ثبت شده باشد) نسبت به انجام توصيه‌هاي كودي اقدام نمود. از طرف ديگر بر مبناي تقاضاي گياه نمي‌توان مصرف كودها را تا حدي افزايش داد كه كشاورزي پايدار را تهديد نمايد. بلكه بايد اثر درازمدت مصرف كودها بر خصوصيات فيزيكوشيميايي و بيولوژيكي خاكها، برهمكنش‌هاي مثبت و منفي عناصر غذايي بر خاك، گياه و محيط زيست در نظر گرفته شده و با تمهيداتي، علاوه بر حفظ كارايي كودها، به گونه‌اي عمل گردد كه غلظت عناصر غذايي در خاك و گياه به حد مسموميت نرسد.

·   آلاينده (Pollutant): هر ماده‌اي كه حضور اضافي و يا عدم تعادل آن در خاك، آب و يا اضافه شده به خاك و گياه سبب افزايش غلظت آن ماده در گياه، دام و انسان شود به نحوي كه سلامت آنها را به خطر بياندازد، آلاينده گفته مي‌شود. از جمله آنها مي‌توان به نيترات، كادميم، سرب، جيوه، فلورايك و000 اشاره نمود. آلاينده‌ها به صورت معدني مثال كادميم و آلي مثل آفت‌كش‌ها در محيط زيست موجود مي‌باشد. بر مسئولين وزارت جهاد كشاورزي فرض است كه از این پس در انتخاب كشاورزان نمونه كشوري، علاوه بر مقدار توليد هكتاري (متاسفانه تاكنون علي‌رغم مكاتبات متعدد نگارنده اول و هشدار به مسئولين اجرايي كشور اين امر مهم ناديده گرفته شده است) كه ملاك انتخاب بهترين كشاورزان است، كيفيت محصولات توليدي از نقطه نظر آلاينده‌ها من‌جمله نيترات (NO₃)، كادميم (Cd)، سرب (Pb) و كيفيت مطلوب خاك (Soil Quality) مورد ارزيابي قرار گيرد و نيز كنترل كيفي كودهاي وارداتي از نظر عاري بودن اين كودها از هر آلاينده‌، جدي گرفته شود.

·   آلاينده‌هاي زيست‌محيطي (Environmental Pollutants): به موادي گفته مي‌شود كه سلامتي محيط زيست را به خطر مي‌اندازند. در راستاي تأمين نياز كشور و حمايت از توليد داخل و براي ارتقاء كيفيت كودهاي توليدي در داخل كشور، رعايت استانداردهاي توليد چه از نظر كيفيت محصول و چه از نظر معيارهاي زيست محيطي و ايمني محيط كار اهميت ويژه‌اي دارد و بايستي در توليد استاندارد يك كالا، مديريت ايمني، جنبه‌هاي زيست محيطي، سلامت افراد و حذف مواد آلاينده از محيط كار رعايت گردد.

·   آتشك گلابي (Fire-blight): بيماري‌ آتشك از بيماريهاي‌ خطرناك‌ درختان‌ ميوه‌ دانه‌دار مخصوصاً گلابي‌ محسوب‌ مي‌شود كه خسارات اين بيماري قابل قياس با هيچ يك از بيماري‌هاي درختان ميوه دانه‌دار نيست. عامل آن باكتري Erwinia amylovora  مي‌باشد. فعاليت اين باكتري در شرايط مرطوب، آبياري غرقابي و استمرار تغذيه نامتعادل بويژه مصرف فراوان ازت، تشديد مي‌يابد. در بسياري از مناطق ايران، توسعه و شدت آلودگي اين بيماري در باغ‌هاي درختان گلابي، بِه و سيب به حدي است كه درختان ميوه به خصوص گلابي بطور كلي از بين رفته‌اند.

·   آنتاگونيسم (Antagonism): وقتي غلظت يك عنصر غذايي زياد است فعاليت بعضي از عناصر را كاهش داده و كمبود آن عنصر غذايي را بوجود مي‌آورد.

·   آنتي‌اكسيدان (Antioxidants): آنتي‌اكسيدانها موادي هستند كه در برخي از مواد غذايي كه در توليد آنها مصرف بهينه كود رعايت شده باشد، بيشتر يافت مي‌شوند. اين مواد ضمن اينكه ايمني بدن را افزايش مي‌دهند، اثرات زيان‌آور انواع راديكالهاي آزاد (راديكالهاي آزاد گروهي از اتمها هستند كه در آخرين لايه اتمي خود يك الكترون جفت نشده دارند. راديكالهاي آزاد به مقدار اندك و به طور طبيعي در بدن توليد مي‌شوند. اما برخي از عوامل محيطي از جمله عوامل عفوني، دود سيگار و انواع تابش‌ها مي‌توانند شكل‌گيري راديكالهاي آزاد را افزايش دهند. وقتي راديكالهاي آزاد خطرناك توسط سيستم دفاعي (آنتي‌اكسيدان) بدن خنثي نشوند، تجمع پيدا كرده و صدمات جبران‌ناپذيري را به بدن وارد مي‌سازند) درون سلول‌ها را نيز خنثي نموده و بدن را در مقابل ابتلا به بيماريهاي خطرناك ايمن مي‌سازند. آنتي اكسيدانها شامل ويتامين هاي A، C و E و از عناصر فلزي روي (Zn)، سلنيم ‌(Se) و به مقدار جزئي مس (Cu) و آهن (Fe) مي باشند. آنتي‌اكسيدانها در توانمندسازي پلي فنولها براي از بين بردن راديكالهاي آزاد موثرند و از اكسيداسيون ليپيدها جلوگيري مي كنند. از نظر صنايع غذايي هر تركيبي كه فساد ناشي از اكسيداسيون را به تأخير انداخته و يا ممانعت كند، آنتي‌اكسيدان ناميده مي‌شود. آنتي اكسيدانها از نظر منشاء به دو گروه تقسيم مي شوند؛ طبيعي و مصنوعي. آنتي اكسيدانهاي طبيعي شامل كاروتنوئيدها، اسيد سيتريك، آنزيمهايي مثل گلوكز اكسيداز و سوپراكسيد دسيموتاز، گيرنده هاي اكسيژن مثل اسيد اريتوربيك، اسيد آسكوربيك مي‌باشند. در مواد غذايي مختلف از جمله چاي، ادويه جات، غلات،‌ ميوه‌ها، سبزيجات به شرط رعايت اصول مصرف بهينه كود، تركيبات آنتي اكسيداني وجود داشته كه از اكسيداسيون چربيها جلوگيري مي‌كنند. كاكائو سه برابر چاي آنتي اكسيدان دارد. همچنين تحقيقات نشان مي‌دهد كه مواد شكلاتي درصد بالايي از تركيبات فنولي كه فلاوونوئيد ناميده مي‌شوند و نشانه حضور آنتي اكسيدانهايي هستند، بر عليه گسترش سرطان، بيماريهاي قلبي و ساير بيماريها مورد استفاده قرار مي‌گيرند. توت فرنگي و انار از ديگر محصولات حاوي آنتي اكسيدان هستند. آنتي‌اكسيدانها از آسيب سلولي ناشي از فعاليت راديكالهاي آزاد توليد شده در فرآيند جذب نور جلوگيري مي‌نمايند. راديكالهاي آزاد عوامل مضري براي بدن هستند. اين مواد ايمني بدن را پايين آورده و شيوع بيماريهاي قلبي و سرطان و 000 را تشديد مي كنند (ملكوتي و همكاران، 1384).

·  آهك دولوميتي (MgCO₃ + CaCO₃): آهكي است كه از كربنات كلسيم و مقدار كمي كربنات منيزيم تشكيل شده باشد. هر آهكي كه مقدار كمي منيزيم از دولوميت داشته آهك دولوميتي ناميده مي‌شود. غلظت كربنات منيزيم از يك الي 10 درصد متفاوت است.

·   آهك كلسيت (CaCO₃): آهك تشكيل شده از كربنات كلسيم (حاصل از كلسيت) مي‌باشد. آهك كلسيت خالص داراي 40% كلسيم است. معمولاً به آن سنگ آهك كلسيته نيز مي‌گويند.

·   آهك هيدراته Ca(OH)₂: آهكي است كه از هيدروكسيد كلسيم تشكيل يافته است. از خاك آهك هيدارته براي افزايش سريع pH استفاده مي‌شود.

·   آهك (CaO): به اين آهك اكسيد كلسيم نيز گفته مي‌شود. از لحاظ كشاورزي هر ماده‌اي كه حاوي كربنات، يا هيدروكسيد كلسيم يا منيزيم باشد و از آن براي خنثي سازي اسيديته محيط كشت استفاده شود آهك گويند. رايج‌ترين آهك‌كه استفاده مي‌شود آهك كلسيته، آهك دولوميتي، دولوميت و آهك هيدراته مي‌باشند (همچنين سنگ آهك نيز ناميده مي‌شود).

·   آمونيوم بدون آب (NH₃) Anhydrous Ammonia : از آنجا كه آمونيوم بدون آب داراي 82 درصد نيتروژن است، مدتهاست كه بهترين يكي از منابع ارزان نيتروژن مطرح بوده و به اين جهت در كشورهاي غربي كود نيتروژنه غالب است. با توجه به ماهيت گازي شكل آن، اين كود بايد به داخل خاك مرطوب تزريق شود و بدين خاطر هزينه مصرف آن بالا مي‌باشد. اگر وسايل موجود قبل از لوله هاي تزريق خوب آب بندي نشده باشند، مقدار زيادي از نیتروژن به صورت گاز به هدر خواهد رفت. همچنين براي ممانعت از تلفات اين كود به صورت تصاعد گاز بايد دقت لازم بشود تا آمونيوم بدون آب حداقل به عمق 15 تا 20 سانتي‌‌متري خاك تزريق شود. اين موضوع بخصوص در مواردي كه بلافاصله بعد از كوددهي، كاشت بذر انجام مي‌شود، بسيار مهم تر است. چون آمونيوم بدون آب ممكن است به بذر نيز صدمه بزند. آمونيوم بدون آب كه داراي مزايا و معايبي نيز مي‌باشد. از جمله مزاياي آن اينكه به راحتي قابل استفاده در خاك بوده و سريعاً جذب گياه مي گردد. از معايب آن اينكه ماده اي خطرناك است و بايد تحت فشار نگهداري شود و براي مصرف وسايل بخصوصي نياز داشته و براي بالا بردن امنيت كاري آن، بايد روش حمل و نقل و مصرف صحيح آن به كارگران آموزش داده شود. در پاسخ به اينكه اصولاً آمونيوم بدون آب چيست؟ و چرا جابجايي آن مشكل است بايستي گفت كه آمونيوم بدون آب يك ماده شيميائي است كه از يك قسمت نيتروژن و سه قسمت هيدروژن تشكيل شده و يك ماده خطرناك در كشاورزي محسوب مي‌شود. گاز آمونيوم بدون رنگ و داراي بوي مشمئز كننده مي باشد. براي مصارف كشاورزي بايد تحت فشار قرار گيرد تا به مايع تبديل شود و در حالت مايع بايد در تانكرهاي مخصوص كه بتواند فشار 250 پوند بر اينچ يا در حدود 18 آتمسفر را تحمل نمايد، نگهداري شود. هنگامي كه فشار كم شود مايع تبديل به گاز مي شود. وقتي آمونيوم بدون آب با آب تماس بگيرد سريع با آن تركيب شده و در صورت تماس با بدن انسان باعث سوزش مي شود. همچنين آمونيوم بدون آب به نقاط حساس بدن مثل چشم بيشتر صدمه مي زند. فلزاتي مانند مس و روي در قبال آمونيوم مقاوم نيستند. براي نگهداري آن بايد از مخازني كه از فولاد مخصوص يا فلزات مقاوم ديگر ساخته شده‌اند، استفاده كرد. به علت خطرات كار با آمونيوم بدون آب بايد تسهيلات براي مراقبتهاي ويژه فراهم باشد و كمكهاي اوليه نيز در دسترس و موجود باشد و هميشه بايد مقدار زيادي آب تميز همراه تانكرهاي حاوي آمونيوم حمل شود تا فرد آسيب ديده بتواند سريعاً براي شستن چشم و بدن از آن استفاده نمايد. افراد بايد از لباسهاي مخصوص ماسك و ضد گاز كه چشم و ريه ها را محافظت مي كند استفاده كنند. از دستكشهاي مخصوص و بلند و همچنين پيراهن محكم بو غير قابل نفوذ بايد استفاده شود (خوانندگان محترم اگر بخاطر داشته باشند در جريان جنگ تحميلي 7 ساله صدام ملعون عليه جمهوري اسلامي ايران، مخصوصاً به هنگامي كه با موشك هاي دوربرد مناطق مسكوني شهرهاي مختلف مانند شيراز مورد هدف قرار مي‌گرفت، به ناچار مخازن گاز آمونياك تخليه گرديد تا در صورت اصابت موشك و انفجار، خطرات جاني و مالي در حداقل باشد.چنين به نظر مي رسد علي رغم خطراتي كه نام برده شد، اگر احتياطات اوليه رعايت و مواد اوليه مورد نياز مخصوصاً دستگاه تزريق آن مهيا گردد مصرف اين كود بالاترين كارايي را خواهد داشت و در اين رابطه تلاش براي راه اندازي چند دستگاه تزريق كننده پيشنهاد مي گردد.). نگهداري و استفاده از آمونيوم بدون آب بايد طبق استانداردهاي جهاني صورت گيرد. مثلاً رنگ تانكرهاي حمل بايد شفاف باشد تا نور را منعكس كند و باعث ايجاد گرما در روي سطح تانكر نگردد. بايد هميشه والو مخصوص تنظيم فشار داخل تانكر مربوط به سالم باشد تا دستگاه تنظيم شود. با توجه به اينكه خيلي از مشكلات و حوادث موقع جابجايي به وجود مي آيد، بايد دقيقاً مطابق با دستورالعمل طرز كار با دستگاه عمل نمود. طبق قانون افراد كمتر از 16 سال حق كار با دستگاه مربوط به استفاده از آمونيوم بدون آب را ندارند و بايد حتي الامكان فشار مايع درون تانكر 5 تا 10 پوند كمتر از ظرفيت مخزن باشد و نبايد بيش از 85 درصد ظرفيت تانكر پر باشد. علاوه بر آنكه آمونيوم بدون آب به عنوان كود به كار مي رود به علت جذب رطوبت،  آمونيوم بدون آب براي بعضي زراعتها مثل ذرت علوفه اي به عنوان يك عامل جلوگيري كننده از بيماريهاي قارچي دانه نيز بكار مي رود.

·   اثر متقابل پتاسيم با سديم (Interaction between K and Na): يكي از موارد مهم در فيزيولوژي جذب عناصر غذايي، رابطه بين پتاسيم (K) و سديم (Na) در شرايط تنش مي‌باشد و اينكه آيا پتاسيم در شرايط تنش (صدمه ديدن گياه) از گياه خارج مي‌شود يا خير؟ اين موضوع در مورد تنش شوري صادق است چون زماني كه تجمع غلظت‌هاي Na⁺، Cl^- يا SO₄^2- در سلول‌ها به آستانه خسارت برسد، اثرات ويژه يون بروز مي‌كند، تحت شرايط بدون شوري سيتوسول سلول‌هاي گياهان عالي داراي 200-100 ميلي‌مول يون پتاسيم و يك ميلي‌مول يون سديم هستند كه يك محيط يوني است كه در آن بسياري از آنزيم‌ها بطور مطلوب عمل مي‌كنند. نسبت غيرمتقارن Na⁺ به K⁺ و غلظت زياد كل نمك‌ها آنزيم‌ها را غيرفعال كرده و از ساخت پروتئين جلوگيري مي‌كند. در غلظت‌هاي زياد، Na⁺ در غشاي پلاسمايي تارهاي كشنده ريشه پنبه مي‌تواند جايگزين Ca²⁺ شود، در نتيجه تغييري در نفوذپذيري غشاي پلاسمايي ايجاد مي‌شود كه مي‌تواند به صورت نشت K⁺ به محلول اطراف ظاهر شود. البته مسئله ممانعت از ورود پتاسيم به درون گياه در اين شرايط به دليل زياد بودن غلظت سديم محلول خاك نيز در افزايش خسارت دخالت دارد. در مورد ساير عوامل تنش‌زا نظير آفات و بيماري‌ها اين موضوع صادق نيست. حساسيت زياد به بيماري‌هاي انگليسي در گياهان كه كمبود پتاسيم دارند، به نقش‌هاي سوخت و سازي پتاسيم مربوط مي‌شود. در گياهاني كه كمبود دارند، مراحل ساخت و ساز ماكرومولكولها (پروتئين، نشاسته و سلولز) در هم ريخته و تركيبات آلي با وزن مولكولي كم انباشته مي‌شوند. بنابراين در شرايطي كه عرضه پتاسيم خاك كمتر از نياز گياه باشد، افزايش در مصرف پتاسيم به افزايش رشد و كاهش ميزان تركيبات آلي با وزن مولكولي كم منجر مي‌شود (كشاورز و همكاران، 1383).       
       در مورد رابطه بين پتاسيم (K) و سديم (Na) نيز با عنايت به اينكه وجود پتاسيم و سديم براي تنظيم فشار اسمزي سلول‌هاي گياه، حيوان و انسان ضروري بوده و از طرف ديگر براي كنترل فشار خون افراد مي‌بايستي اين نسبت در حد متعادل نگهداشته شود، به همين دليل افراد مسني كه از درياچه‌هاي شور براي شنا استفاده مي‌كنند، مي‌بايستي حتماً از ميوه‌ها و سبزي‌هاي محتوي پتاسيم فراوان نظير موز استفاده نمايند. همچنين در افرادي كه عمل جراحي قلب دارند براي كنترل فشار خون از آمپول پتاسيم استفاده شود تا جبران دفع پتاسيم از بدن را كرده باشد. پزشكان چنين بيان مي‌دارند كه پتاسيم به هنگام جراحي از بدن دفع مي‌شود. در رابطه با نحوه دفع و جذب پتاسيم در گياهان نيز مي‌توان چنين بيان نمود كه در بين تمام كاتيونهاي موجود در گياهان، انتقال پتاسيم به درون و بيرون سلول مراحلي فعال بوده كه به وسيله آنزيم ATPase موجود درغشاء سلولي اعمال مي‌شود. اين مولكولهاي ATPase كه كانالهاي پتاسيم نيز خوانده مي‌شوند، از انرژي حاصل از هيدروليز ATP براي انتقال پتاسيم به درون سلول در جهت مخالف با پتانسيل الكتروشيميايي استفاده مي‌كنند. همانطور كه در مورد سلولهاي روزنه‌هاي برگ پيش مي‌آيد و يا اينكه پتاسيم را در موارد جريان‌هاي آوندي از داخل سلول‌ به داخل آوندها منتقل مي‌كنند (خلدبرين و اسلام‌زاده، 1381).

·   اثر متقابل كلسيم با بور (Interaction Between Ca and B): كمبود كلسيم و بور هر دو باعث افزايش تراوايي غشاء سلولي گياه مي‌شوند. بين اين دو عنصر برهمكنش منفي است. يعني با افزايش درجه حلاليت كلسيم (Ca)، از ميزان استفاده بودن بور (B) كاسته مي‌شود. طبق مستندات موجود با افزايش ميزان كلسيم (آهك‌دهي) به مقدار قابل توجهي از درجه حلاليت بور كاسته مي‌شود ولي عكس آن به دليل اختلاف در غلظت آنها (غلظت كلسيم درصد ولي غلظت بور ميلي‌گرم در كيلوگرم است) مطرح نمي‌باشد. Gupta و همكاران (1985) نيز وجود چنين برهمكنش منفي فيمابين كلسيم و بور را در گياهان گزارش نموده‌اند. در مورد بافتهاي گياهان، كلسيم و بور نقش مهمي در پايداري ساختمان غشاء سلولي با انجام مكانيزمهاي متفاوتي ايفاء مي‌كنند. كلسيم در اين رابطه به صورت پلي بين فسفوليپيدهاي غشاء پروتئين‌ها قرار مي‌گيرد و به اين ترتيب به پايداري و استحكام غشاء كمك مي‌كند. در عين حال عقيده بر اين است كه عنصر بور با تشكيل كمپلكس با گروه Cis-diole كه جزء ساختماني گلايكوپروتئين‌هاي غشاء هستند، استحكام غشاء سلولي را افزايش مي‌دهد. گياهاني كه با كمبود B مواجه هستند، با افزايش در ميزان نفوذپذيري غشاء سلولي نيز همراه مي‌باشند كه باعث نشت مايع از غشاء مي‌شود. كمبود كلسيم نيز اين عوارض را موجب مي‌شود.

از گزارشهاي مهم تحقيقي در رابطه با اثرات مثبت همكنش بور و كلسيم بر افزايش مقاومت حبوبات به تنش شوري از نظر تثبيت نیتروژن و كيفيت محصول مي‌باشد El-Hamdaoui) و همكاران، 2003). با اضافه كردن كلرور سديم (NaCl) به ميزان 75 ميلي‌مول به محلول كشت FP شرايط شور ايجاد شد كه باعث جلوگيري از تشكيل گره (Nodules) و تقليل در رشد
و جلوگيري از تثبيت نیتروژن به وسليه گياه نخود در همزيستي با ريزوبيوم نخود شد. همچنين غلظت Ca و B و K و Fe و غيره در اندام‌هاي هوايي و در ريشه و گره‌ها در حضور 75 ميلي مول در ليتر NaCl كاهش يافت. اما اضافه كردن مخلوط متعادل B و Ca (mMB 8/55 + mM Ca 72/2) به محلول كشت شور (با غلظت mM NaCl 75) كمبود اين عناصر غذايي در بافتها را جبران كرده و باعث مقاومت شديد گياه نخود به شوري شد. بر طبق تحقيقات Nielsen (1997) به طور كلي بور يك عنصر ضروري به مقدار كم براي انسان مي‌باشد. زيرا بور سبب تعادل غلظت عناصر در بدن گرديده و داراي اثرات ساختماني و واكنشي مفيد در مغز، اسكلت و سيستم ايمني است، بنابراين مصرف روزانه يك الي سه ميلي‌گرم براي انسان به صورت بوراكس (بورات سديم) قابل تجويز است.

براي بيش از 100 سال از بوراكس (بورات سديم) و اسيد بوريك براي نگهداري مواد غذايي نظير ماهي، گوشت، كره، سوسيس و کالباس استفاده مي‌شد و بعدها نيز تداوم اين امر به جز شير، تأييد گرديد. از اوايل قرن بيستم محققين مصرف بيش از 5/0 گرم اسيد بوريك در روز را براي انسان تجويز ننمودند و بيان داشتند كه اگر براي 50 روز اين مقدار روزانه مصرف شود سلامتي انسان (ناراحتي گوارشي) را تهديد خواهد كرد ولي از 1980 مصرف بور در تغذيه دام و انسان دچار دگرگوني گرديد. تحقيقات اخير نشان داده چنانچه در تغذيه طيور ميزان بور مصرفي در روز از 3/0 ميكروگرم در گرم جوجه كمتر مي‌شد، در رشد استخوان، مغز، سوخت و ساز عناصر پرمصرف، توليد انرژي، سيستم ايمني و توليد انسولين وقفه ايجاد مي‌گرديد. در دو گروه خانم‌هاي يائسه، در گروه اول تغذيه روزانه با 25/0 ميلي‌گرم بور در روز و در گروه دوم تغذيه با 3 ميلي‌گرم بور در روز پس از 49 روز مشاهده گرديد كه در گروه اول افراد با جذب پايين مس (Cu) و منيزيم (Mg) مواجه بودند ولي در گروه دوم جذب اين دو عنصر كافي بود. محققين چنين استنباط نمودند كه بور در سوخت و ساز عناصر پرانرژي، نيتروژن، استروژن و تكامل مغزي دخيل بوده است. مصرف مجاز بور چه براي دام و چه براي انسان در حد يك الي سه ميلي‌گرم در روز خالي از اشكال مي‌باشد. ايشان ميزان بور موجود در برخي از محصولات كشاورزي را به شرح زير گزارش نمودند (Neilsen، 1997):

جدول 1- ميزان بور موجود در برخي از محصولات كشاورزي

 

نام محصول	ميزان بور (B) (ميلي‌گرم در كيلوگرم وزن تازه)	نام محصول	ميزان بور (B) (ميلي‌گرم در كيلوگرم وزن تازه)	نام محصول	ميزان بور (B) (ميلي‌گرم در كيلوگرم وزن تازه)
بادام‌زميني	80/13	لوبيا	76/4	سيب‌زميني	25/1
گردو	60/6	عسل	07/6	نان سفيد	20/0
هويج	60/4	انگور قرمز	60/4	شير	30/0
سيب، هلو، گلابي	83/2	كدو	65/2	موز	00/2
گوشت	20/0	آب سيب	88/1	نان سبو‌س‌دار	00/1

 

بر طبق گزارشهاي مختلف مصرف بور به ميزان 25/3-25/0 ميلي‌گرم در روز به وسيله زنان يائسه با افزايش غلظت Oestradiol (هورمون مهم Oestrogen از تخمدان) در پلاسما و افزايش Testosterone (هورمون استروئيدي مرد) در پلاسما و با كاهش ترشح كلسيم در ادرار همراه بوده است. در نتيجه مصرف بور براي جلوگيري از پوكي استخوان زنان يائسه تجويز مي‌شود. براي بررسي اين اثرات در زنان Beattie و Peace (1993) به مدت سه هفته يك گروه از زنان يائسه را با مصرف رژيم غذايي شامل بور 33/0 ميلي‌گرم بور در روز كنترل كرده و سپس به مدت سه هفته ديگر هر روز بور 3 ميلي‌گرم بور به رژيم قبلي آنها اضافه كردند. اندازه‌گيري جذب مينرالها به وسيله استخوان و دفع عناصر معدني از در اين بافت و همچنين تخمين ميزان هورمونهاي نامبرده در پلاسما و ترشح Pyridinium crosslink كه شاخص فعاليت بافت استخواني است، بعد از سه هفته اول (تحت رژيم فقير از بور) و دوباره بعد از سه هفته دوم (تحت رژيم غني از بور 33/3 ميلي‌گرم در روز) نشان داد كه مصرف بور اضافي اثري در اين اندازه‌گيريها نداشت. لازم به ذكر است كه تحت رژيم كمبود بور جذب كلسيم در دستگاه گوارشي و غلظت آن در خون و همچنين ميزان ترشح آن در ادرار افزايش يافت و اين اثر ممكن است اثرات كمبود بور را جبران كرده يا پوشانده باشد. اين محققين بيان داشتند كه زنان در زماني كه به سن يائسگي مي‌رسند دفع كلسيم از بدنشان افزايش مي‌يابد و براي ممانعت از كاهش سريع (دفع سريع) كلسيم از بدن در اين زمان، مصرف بور را به صورت بورات سديم (Na₂B₅O₇) توصيه كردند منتها در حد 3-2 ميلي‌گرم در روز تجويز مي‌شود. مصرف اين ميزان بور به مدت 48 روز در تعدادي از زنان يائسه موجب كاهش دفع كلسيم شد و نقش مثبت بور در متابوليسم كلسيم و در نهايت استخوان را نشان داد. محققين بيان نمودند كه مصرف مواد غذايي با بور كم (در حد 3 ميلي‌گرم بور در روز) مي‌تواند در هورمون‌هايي كه در ساخت استخوان نقش دارند مخصوصاً در شرايط كمبود منيزيم مفيد باشد. در سلولهاي حيوانات عنصر بور به طور غير مستقيم بر تعادل كلسيم احتمالاً با متابوليزم ويتامين D اثر مي‌گذارد. از آنجا كه به نظر مي‌رسد بور در متابوليزم استخواني نقش داشته باشد، به خصوص همراه با ويتامين D و استروژن، لذا زنان بعد از يائسگي به مقدار كافي بور به منظور جلوگيري از پوكي استخوان نياز دارند. در خاتمه اگر ثابت شود مصرف روزانه حداكثر سه ميلي‌گرم بور از منبع اسيد بوريك و يا بورات سديم، اثرات مسموميت در بدن انسان نخواهد داشت، مي‌توان از دفع كلسيم اضافي در افراد مسن مخصوصاً در خانمهاي يائسه جلوگيري نمود.

·          اثر متقابل (Interaction): اثر متقابل مي‌تواند مثبت (Synergistic) مانند رابطه پتاسيم (K) با روي (Zn) باشد و يا مي‌تواند منفي (Antagonistic) مانند رابطه فسفر (P) با روي (Zn) و يا بور (B) با كلسيم (Ca) باشد. در رابطه با اثر متقابل مثبت (برهمكنش مثبت) مي‌توان چنين بيان نمود كه با افزايش ميزان يك عنصر غذايي نظير پتاسيم، ميزان استفاده عنصر ديگر نظير روي افزايش مي‌يابد. اين برهمكنش مثبت در آزمايش‌هاي متعددي در مزارع گندم و برنج در سطح مزرعه به كرات مشاهده شده است. در مقابل، در اثر متقابل منفي (برهمكنش منفي) با افزايش درجه حلاليت يك عنصر غذايي نظير فسفر (P)، از قابل استفاده بودن عنصر غذايي ديگر نظير روي (Zn) كاسته مي‌شود.

·          اثر باقيمانده (Residual Effect): مقداري از كودي كه در يك سال زراعي به خاك اضافه مي‌شود، جذب گياه و مقداري نيز در خاك براي سالهاي بعدي باقي مي‌ماند كه اين مقدار باقيمانده را اثر باقيمانده مي‌نامند. مثلاً آزمايشها نشان داده با مصرف سولفات روي در مزارع گندم تا 8 سال اثرات باقيمانده روي در محصول بعدي مشاهده مي‌گردد.

·          اندازه‌گيري غلظت نيترات پاي بوته (PSNT)  Pre-Soil Nitrate Test: در اين روش كه در دهه 1990 در آمريكا مطرح گرديد، براي صرفه‌جويي در مصرف كودهاي نيتروژنه و حفظ محيط زيست، از مصرف قبل از كاشت كودهاي نيتروژنه جلوگيري نموده و در مقابل پس از يك ماه از زمان كاشت (مثلاً در مورد ذرت) از پاي بوته گياه نمونه ‌برداري خاك به عمل آورده و غلظت نيترات را در نمونه خاك اندازه‌گيري مي‌كنند. اگر غلظت نيترات به طور متوسط از 20 ميلي‌گرم در كيلوگرم بيشتر باشد، كود مصرف نمي‌كنند و اگر كمتر باشد، بر مبناي فاصله از ميانگين مصرف مي‌شود. با اعمال اين روش فقط در ايالت آيوا در يك سال زراعي بيش از 300 هزار تن كود نيتروژنه صرفه‌جويي گرديد و اين در حالي بود كه فقط يك درصد از توليد ذرت كم شده بود (ملكوتي و همكاران، 1384).

·          اسيد فيتيك (Phytic Acid): اسيد فيتيك با فرمول (C₆H₁₈O₂₄P₆) كه منشاء تركيبات فسفري بوده و با ضريب غلظت فسفر در دانه گندم در ضريب 55/3 به دست مي‌آيد. چنانچه در هر ماده غذايي غلظت اسيد فيتيك بالا باشد، اسيد فيتيك در سيستم گوارشي با يكي از كاتيونهاي فلزي تركيب و توليد نمك فيتات (Phytate) مي‌نمايد (فيتات كلسيم، فيتات منيزيم، فيتات آهن، فيتات روي و 000) و بدين ترتيب اين اسيد فيتيك اجازه جذب كاتيونهاي دو ظرفيتي را به انسان نمي‌دهد.

·          اسيد هوميك (Humic Acid): اسيد هوميك  با وزن مولكولي 300,000-30,000 دالتون سبب تشكيل كمپلكس پايدار و نامحلول (كندرها) با فلزات ميكرو (ريزمغذي) مي‌گردد. اسيدهاي هوميك سبب بهبود خصوصيات فيزيكي، شيميائي و بيولوژيكي خاك مي‌گردند.

·          اسيدهاي آلي (Organic Acids): ريشه گياهان قادرند در محيط فعاليت خود (ريزوسفر) تحت شرايطي اسيدهاي آلي را ترشح نمايند. اسيدهاي آلي مانند سيترات (Citrate)، اگزالات (Oxalate) و مالات (Malate) در بسياري از فرآيندهاي ريشه شركت مي‌كنند كه اين فرآيندها شامل سهولت جذب عناصر غذايي، سميت‌زدايي فلزي، هوازدگي مينرالي و جذب بيمارگرها مي‌باشد. البته تا زماني كه مكانيسم رهاسازي اسيدهاي آلي و سرنوشت اين تركيبات در خاك كاملاً درك نشود، ارزيابي كامل نقش اسيدهاي آلي در فرآيندهاي فوق‌الذكر مقدور نخواهد بود. بطور خلاصه، رهاسازي اسيدهاي آلي از ريشه‌ها در پاسخ به تعدادي از تنش‌هاي محيطي از قبيل كمبود فسفر و كمبود آهن تشخيص داده شده است كه البته به نوع گونه‌ گياهي نيز بستگي دارد. از طرفي در اين بررسي جذب اسيدهاي آلي توسط مينرالهاي خاك و نيز معدني شدن ميكروبي آنها نقش بسيار اساسي در كارايي اسيدهاي آلي در فرآيندهاي ريزوسفر دارند. اسيدهاي آلي از اجزاي اصلي ترشحات ريشه هستند و توسط بسياري از دانشمندان به عنوان مكانيسمي براي قابل جذب نمودن عناصر غذايي در ريزوسفر فرض شده‌اند. اسيدهاي آلي تركيبات كربني هستند كه داراي حداقل يك گروه كربوكسيل مي‌باشند. اگرچه اين تعريف، گروه بزرگي از تركيبات را با تنوع ساختماني از اسيدهاي چرب و اسيدهاي آمينه تا تركيبات ثانويه متابوليسم در بر مي‌گيرد ولي اين بررسي بر روي اسيدهاي آلي با وزن مولكولي كم مانند سيترات، مالات، اگزالات، فامارات و مالونات تمركز دارد. گروه كربوكسيل باعث ايجاد بار منفي در اسيدهاي آلي مي‌شود و بسته به تعداد گروههاي كربوكسيل، اسيدهاي آلي شامل بارهاي منفي متفاوت مي‌باشند و به اين دليل قادر هستند با كاتيون‌هاي فلزي محلول تشكيل كمپلكس داده و يا جايگزين آنيون‌ها در خاك گردند.

·          اسيدي كردن آب آبياري (Acidification): تزريق اسيد به آب آبياري يا محلول غذايي براي خنثي‌سازي بي‌كربنات و كاهش pH آب را اسيدي كردن مي‌گويند. اسيدي كردن آب آبياري عبارت است از كاهش pH و بي‌كربنات آب آبياري با كمك اسيد سولفوريك. اسيدي كردن: فرآيند تهيه محلول يا موادي كه خاصيت اسيدي زياد دارند (pH كمتر از 7 باشد). در آبياري اصطلاح اسيدي كردن به اضافه نمودن اسيد به آب آبياري گفته مي‌شود كه براي كاهش pH و حذف بي‌كربنات آب آبياري مصرف مي‌گردد.

·          ايندول استيك اسيد (IAA) Indol-3-Acetic Acid: مهمترين هورمون گياهي در گروه اكسين‌ها، ايندول استيك اسيد (IAA) مي‌باشد. بيش از 80 درصد ميكروارگانيسم‌هاي ريزوسفري توانايي سنتز و ترشح (IAA) را دارند. مقادير مختلف IAA اثرات فيزيولوژيكي گوناگوني را در گياهان سبب مي‌شوند. به طوريكه مشاهده شده است، مقادير بالاي IAA با افزايش اتيلن گياهي موجب كاهش رشد طولي ريشه مي‌گردد و مقادير پايين‌ آن موجب تحريك رشد طولي ريشه مي‌گردد. اخيراً محققين موسسه تحقيقات خاك و آب باكتريهايي را از خاك جداسازي نموده‌اند كه قادرند IAA ترشح نمايند. با كاربرد اين باكتريها در ريشه‌زايي قلمه‌ها به ويژه قلمه زيتون، مي‌توان از مصرف IAA وارداتي كاست.

·          امنيت غذايي (Food Security): امنيت غذايي به معني اطمينان از دسترسي همه مردم به غذاي كافي، سالم و مغذي در تمام اوقات به منظور داشتن زندگي سالم و فعال مي‌باشد. در بيانيه جهاني غذا، حاصلخيزي خاك به عنوان كليد امنيت غذايي و كشاورزي پايدار بيان گرديده است. مطالعات فائو نشان داده است كه در برنامه كودي فائو، حدود 55 درصد افزايش توليد در اثر مصرف بهينه كود بوده است. مطالعات گروه مشورتي تحقيقات بين المللي كشاورزي (CGIAR) برآورد نموده است كه، ذخيره اراضي حاصل از همه تلاشهاي تحقيقاتي براي افزايش عملكرد در واحد سطح بيش از 400 ميليون هكتار بوده و در اين ميان سهم كودهاي شيميايي را 30 تا 50 درصد اين ذخيره‌سازي اعلام مي‌نمايد. از طرف ديگر پذيرش بخش كشاورزي به عنوان ابزار اوليه كاهش سوء تغذيه به صورت پايدار مورد تأكيد همگان است. در اين ميان مديريت سيستمهاي زراعي از جمله كودهاي شيميايي، وارد كردن بقولات، انتخاب ارقام با جذب عناصر غذايي كم مصرف بالا، طراحي سيستمهاي كشت با توجه به نيازهاي انساني، به خوبي مي‌تواند آن را تأمين نمايد.

·          افزايش توليد در واحد سطح (Intensification): تمركز بر افزايش توليد در واحد سطح يكي از مهمترين راهبردهاي كشور مي‌باشد تا كليه عوامل مؤثر در توليد به كار گرفته شود. در بيانيه جهاني غذا، حاصلخيزي خاك به عنوان كليد امنيت غذايي و كشاورزي پايدار بيان گرديده و مطالعات فائو نشان داده است كه در برنامه كودي فائو، حدود 55 درصد افزايش توليد در اثر مصرف بهينه كود بوده است. مطالعات گروه مشورتي تحقيقات بين المللي كشاورزي (CGIAR) برآورد نموده است كه، ذخيره اراضي حاصل از همه تلاشهاي تحقيقاتي براي افزايش عملكرد در واحد سطح بيش از 400 ميليون هكتار بوده و در اين ميان سهم كودهاي شيميايي را 30 تا 50 درصد اين ذخيره‌سازي اعلام مي‌نمايد. از طرف ديگر پذيرش بخش كشاورزي به عنوان ابزار اوليه كاهش سوء تغذيه به صورت پايدار مورد تأكيد همگان است و در اين ميان مديريت سيستمهاي زراعي از جمله كودهاي شيميايي، وارد كردن بقولات، انتخاب ارقام با جذب عناصر غذايي كم مصرف بالا، طراحي سيستمهاي كشت با توجه به نيازهاي انساني، به خوبي مي‌تواند آن را تأمين نمايد. بنابراين تنها راه، افزايش توليد در واحد سطح (Intensification)  خواهد بود، در هندوستان و چين در سه دهه گذشته (92-1961) اين مسئله به خوبي تجربه شده است. به عبارت ديگر، افزايش توليد محصولات كشاورزي در هندوستان كه در سال 1961، 162 و در سال 1992 به 400 ميليون تن و در چين از 87 به 200 ميليون تن ساليانه رسيد، تنها عمدتاً از طريق بهبود تكنولوژي (مصرف بهينه كود) بوده است. چه مصرف بهينه كود و آب موثرترين، سريع‌ترين، سهل الوصول‌ترين و اقتصادي‌ترين راه تحقق طرح افزايش عملكرد هكتاري محصولات كشاورزي در دهه 80 مي‌باشد. بنا به گزارش سازمان خواربار و كشاورزي جهاني (FAO) بين 40 تا 60 درصد (حداقل 33 درصد) افزايش توليدات كشاورزي در جهان طي سه دهه گذشته مرهون مصرف كودهاي شيميايي است. در كشورهايي كه مصرف كود در آنها بهينه است اين افزايش حداكثر مي‌باشد. ديوف مدير FAO در پيامي به مناسبت روز جهاني غذا (2001) اعلام نمود كه كمبود عناصر ريزمغذي، سالانه در كشورهاي در حال توسعه بيش از 128 ميليارد دلار خسارت به محصولات كشاورزي وارد مي‌كند. اگر نقش ريزمغذيها در ارتقاء سطح سلامت جامعه نيز مطرح باشد در چنين شرايطي خسارات وارده به سلامت جامعه قابل محاسبه نخواهد بود (بلالي و اميني رنجبر، 1382)

·          ارقام كارا (Efficient Cultivars): ارقامي كه در شرايط مشابه توانمندي بالايي در جذب عناصر غذايي من‌جمله فسفر-كارا (P-efficient) و روي -كارا (Zn-efficient) دارند. در هزاره سوم براي تحقق امر غني‌سازي محصولات كشاورزي، بيشترين تلاش محققين در توليد ارقام با كارايي بيشتر (جذب عناصر غذايي بيشتر در شرايط تنشي) مي‌باشد.

·          ارقام ناكارا (Inefficient Cultivars): ارقامي كه در شرايط مشابه توانمندي پائيني در جذب عناصر غذايي من‌جمله فسفر-ناكارا (P-inefficient) و روي -ناكارا (Zn-efficient) دارند. عكس‌العمل ارقام گياهي در جذب عناصر غذايي از چهار حالت پاسخ‌دهنده كارا Efficient-Responder (E-R)؛ پاسخ‌دهنده ناكارا Inefficient – Responder (IE-R)؛ بي‌تفاوت كارا Efficient-non Responder (E-NR) و بي‌تفاوت ناكارا Inefficient – non Responder (IE-NR) نمي‌تواند خارج باشد:

·          انتقال مجدد (Retranslocation): اين واژه عمدتاً در مورد انتقال مجدد تركيبات مختلف مابين اندامهاي مختلف گياهي به ويژه از برگ به دانه و يا از ساقه به دانه عمدتاً در مراحل انتهايي رشد گياهان مطرح مي‌گردد.

·          اسكالد (Scald): يكي از ناهنجاريهاي فيزيولوژيكي (تغذيه‌اي) در ميوه‌ها مي‌باشد كه عمدتاً در اثر سوء مديريت كودي به ويژه كمبود كلسيم (Ca) به صورت ظهور لكه‌هايي در روي پوسته خارجي سيب نمايان مي‌شود.

·                   اتيلن (Ethylene): اتيلن يكي از هورمون‌هاي گياهي است كه سبب تحريك و تسريع پيري مي‌شود. تنش‌هاي تغذيه‌اي در گياهان سبب تحريك توليد اين هورمون و پيري زودرس مي‌شود. با برداشت ديرهنگام ميوه درختان به ويژه سيب اتيلن در آنها تشكيل مي‌گردد كه سبب كاهش طول عمر پس از برداشت مي‌شود.

·          اصلاح خاك (Mitigation): به هر نوع عملياتي كه سبب اصلاح خصوصيات فيزيكوشيميايي و بيولوژيكي خاكهاي زراعي گردد، اطلاق مي‌گردد.

·          اكسيدهاي آهن و آلومينيوم (R₂O₃): در خاك فسفات‌هاي وارداتي و يا توليد داخل مجموع اكسيدهاي آهن و آلومينوم را با R₂O^-₃ نشان مي‌دهند و اگر درصد R₂O^-₃ از 5/3 درصد بيشتر باشد در فرآيند توليد كودهاي فسفاتی آزاد شدن فسفر، پي به استفاده بسيار دشوار و كند خواهد برد و هر چه اين نسبت پايين باشد بهتر خواهد بود و  براي همين است كه مي‌گويند در خاك فسفات‌ها بايستي اين نسبت كمتر از 5/2 درصد باشد.

·          الگوي كشت (Caltivation Pattern): با عنايت به عضويت احتمالي ايران در سازمان تجارت جهاني (WTO) و دشواري‌هاي ناشي از كمبود آب و زمين مي‌بايستي در توليدات كشاورزي جنبه اقتصاد نيز در نظر گرفته شود. در مثال زير اين موضوع به وضوح بيان شده است. دليل تغيير الگوي كشت در مزرعه فدك (قم) را محاسبه بيان نماييد. ميزان بارندگي سالانه در منطقه قم 150 ميلي‌متر، ميزان آب مصرفي براي مزرعه گندم 4500 مترمكعب و براي باغ زيتون 2500 مترمكعب، عملكرد متوسط گندم 6000 كيلوگرم در هكتار و زيتون 10000 كيلوگرم در هكتار مي‌باشد. با فرض آنكه قيمت هر كيلوگرم زيتون 6000 ريال و قيمت هر كيلوگرم گندم 2200 ريال باشد، ارزش افزوده را نيز حساب كنيد.

ميزان آب نزولي در هر هكتار (مترمكعب)                                                                                          1500 = 10000 × 150

ميزان آب مصرفي در هر هكتار براي گندم (مترمكعب)                                                                 6000 = 1500 + 4500

ميزان آب مصرفي در هر هكتار براي زيتون (مترمكعب)                                                                             4000 = 1500 + 2500

كارايي آب براي گندم (كيلوگرم در مترمكعب)                                                                                     1= 6000/6000

كارايي آب براي زيتون (كيلوگرم در مترمكعب)                                                                                                              5/2 = 4000/10000

چون در باغ زيتون به ازاء هر مترمكعب آب مصرفي 5/2 كيلوگرم زيتون به عبارت ديگر 15000 ريال توليد مي‌شود ولي در مزرعه گندم به ازاء هر مترمكعب آب مصرفي 1 كيلوگرم يعني 2200 ريال درآمد وجود دارد، لذا ايشان با تغيير الگوي كشت حدود 7 برابر (8/6=2200/15000) ارزش افزوده بيشتري كسب مي‌نمايند. به همين دليل ايشان در اراضي شور قم اين تغيير كشت را انجام دادند.

·          اوره (Urea) : اوره از تركيب آمونياك و گازكربنيك در شرايط حرارت و فشار بالا توليد مي شود. درصد نیتروژن آن بيش از دو برابر نیتروژن سولفات آمونيوم (21 درصد) است. اوره از نظر واحد نیتروژن مناسب ترين كود جامد مي‌باشد. اوره در خاك هيدروليز شده و به كربنات آمونيوم تبديل مي‌شود و مي‌تواند مستقيماً مورد استفاده قرار گرفته و يا توسط ميكروارگانيزمها به نيترات تبديل و به مصرف گياه برسد. اوره به صورت دانه هاي سفيد كوچك است و اصطلاحاً به كود شكري معروف است. متأسفانه بيش از 90 درصد كود نيتروژني مصرفي در ايران را به خود اختصاص داده است. اوره با 46 درصد نيتروژن يكي از پرمصرف‌ترين كودهاي جامد است. درصد بالاي نيتروژن و قيمت پائين، اوره را در كشور به عنوان يك جايگزين مناسب براي آمونيوم بدون آب قرار داده است. بايد توجه داشت كه پخش سطحي كود اوره در خاكهاي بدون خاك ورزي داراي مشكلاتي است بطوريكه مقدار قابل ملاحظه‌اي نيتروژن از طريق تصعيد هدر مي رود. چون اوره پويايي بسيار بالايي دارد بنابراين در مصرف قبل از كاشت آن بايستي تأمل بيشتري نمود و لازم است در حد امكان مصرف آن به صورت تقسيط مكرر باشد. در حال حاضر درصد بازيافت و كارايي اين كود در كشور ما بسيا�%B

 

 

Keys to Soil Taxonomy

 Keys to Soil Taxonomy, Tenth Edition (2006) (3.9 MB)

Previous Versions of Keys to Soil Taxonomy

 

 7th Approximation (9.52 MB)

 Supplement to the 7th Approximation (5.37 MB)

 1st Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1983 (3.65 MB)

 2nd Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1985 (3.12 MB)

 3rd Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1987 (4.22 MB)

 4th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1990 (7.60 MB)

 5th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1992 (7.96 MB)

 6th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1994 (8.91 MB)

 7th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1996 (8.50 MB)

 8th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 1998 (1.19 MB)

 9th Edition of Keys to Soil Taxonomy, 2003 (3.23 MB)

Soil Animation

1. Soil Animation  
2. Soil Animation
3. Soil Animation
4. Soil Animation
5. Soil Animation
6. Soil Animation
7. Soil Animation
8. Soil Animation
9. Soil Animation
10. Soil Animation
11. Soil Animation
12. Soil Animation
13. Soil Animation
14. Soil Animation
15. Soil Animation

تغذیه گیاه (نقش و اهمیت فسفر در درختان میوه)

فسفر (P)

            فسفر یكی دیگر از عناصری است كه به مقدار زیاد مورد نیاز درختان میوه می‌باشد. به اشكال H₂PO₄^-- و HPO₄^-- ، بیشتر از اشكال دیگر جذب می‌شود. فسفر در خاك بصورت سنگ فسفات، خاك فسفات و تركیبات آلی فسفات وجود دارد و شكل معدنی آن بیشتر از شكل آلی می‌باشد. میزان فسفر بخصوص به شكل آلی در افقهای سطحی بیشتر از افقهای زیرین خاك می‌باشد. مقدار متوسط آن در خاك 22/0 تا 1 درصد می‌باشد و متوسط غلظت آن در گیاه 1/0 تا 5/0 درصد می‌باشد. و یكی از نامحلول ترین و سخت متحرك ترین عناصر در خاك می‌باشد و pH خاك در جذب آن بسیار مؤثر است. مناسبترین pH برای جذب فسفر از خاك توسط درختان میوه 5/6 تا 7 می‌باشد. فسفر اثر رقابتی با سایر عناصر دارد بطور مثال محققین معتقدند كه افزایش بیش از حد فسفر باعث اختلال در جذب آهن و یا بروز علائم كمبود آن شود. همچنین كلسیم زیاد در خاك  (خاكهای  آهكی ) باعث كاهش فسفر قابل دسترس برای درختان میوه می‌شود و یا ازت بطور غیر مستقیم باعث افزایش جذب فسفر توسط گیاه می‌شود.

نقش فسفر در درختان میوه

فسفر به عنوان یك عنصر ساختمانی در ساخت اسیدهای نوكلئیك نقش دارد و این اسید‌ها ناقل اطلاعات ژنتیكی در گیاه می‌باشند. فسفر عمده ترین ماده‌ای است كه سبب خاصیت اسیدی اسیدنوكلئیك می‌شود. فسفر در انتقال انرژی در درختان میوه نقش دارد بنابر این در فعالیت متابولیكی گیاه نقش داشته و بطور غیر مستقیم بر عملكرد محصولات از این طریق تأثیر می‌گذارد. فسفر بصورت تركیبات آلی فیتات در گیاه ذخیره می‌شود و به همراه سایر عناصر در ساختمان دانة گرده شركت دارد. این عنصر در تشكیل بذر نقشی اساسی داشته و به مقدار زیاد در بذر و میوه یافت می‌شود. افزایش بیش از حد این ماده در محصولات باغی احتمالا باعث كاهش كیفیت غذایی آن  می‌شود (كه مربوط به نسبت اسید فیتیك به روی می‌باشد).

علائم كمبود و بیش بود فسفر

          گاهی علائم كمبود فسفر شبیه ازت می‌باشد. در كمبود فسفر رشد بخش هوایی و ریشه هر دو كند و یا متوقف می‌شود. برگها كوتاه، باریك و نازك می‌شوند و در این حالت دمبرگها زاویة كوچكی را با شاخه تشكیل می‌دهند. رشد طولی گیاه عمودی بوده و شاخه‌های جانبی كمتر رشد می‌یابند. تعداد برگها كاهش یافته وجوانه‌ها می‌میرند و تعداد شكوفه‌ها كاهش می‌یابد بنابراین از محصول میوه نیز كاسته می‌شود. برگها به رنگ سبز تیره مایل به آبی یا ارغوانی در می‌آیند و گاهی لكه‌ها و یا نوارهایی به همین رنگ بر روی پهنك برگ ظاهر می‌شود. رنگ ارغوانی كه مربوط به مادة آنتوسیانین می‌باشد از مشخص ترین علائم كمبود فسفر در درختان میوه می‌باشد. كمبود فسفر فعل و انفعالات سوخت و ساز نظیر تبدیل قند به نشاسته را متوقف می‌سازد و در نهایت آنتوسیانین در برگ تشكیل می‌شود. علائم كمبود در برگهای پیر مشاهده می‌شود و برگهای جوان سرشاخه‌ها به رنگ سبز طبیعی باقی می‌مانند. در هنگام كمبود فسفر در بعضی از میوه ها، گوشت میوه نرم و شیرة میوه خیلی ترش و خاصیت انباری آن كاهش می‌یابد.

راههای جلوگیری از كمبود و بیش بود فسفر

كودهای رایج برای مصرف در باغهای میوه عبارتند از سوپر فسفات ساده، سوپر فسفات تریپل، فسفات آمونیوم و دو كود جدید كه اخیراً به مصرف می‌رسد یعنی بیوفسفات طلایی و كود فسفاته میكروبی می‌باشد. سوپر فسفات ساده حاوی 20% P₂O₅ وسوپر فسفات تریپل حاوی 46% P₂O₅  هستند. مونوفسفات آمونیوم دارای 11% ازت و 48% P₂O₅ است. فسفاتهای آمونیوم به دلیل داشتن عیار بالای مواد غذایی و تمایل كم به جذب رطوبت و كلوخه شدن، مصرف بیشتری دارند. بیوفسفات طلایی با داشتن 20% P₂O_{5 ،} گوگرد و روی و كود فسفاتة میكروبی پودری با داشتن حدود 20%  P₂O₅ گوگرد و روی به عنوان كودهای مناسب فسفر دار برای مصرف در باغهای میوه شناخته شده اند. از آنجایی كه حركت فسفر در خاك به سختی صورت می‌گیرد توصیه می‌شود در هنگام احداث باغهای میوه و كاشت نهالها حتماً در بستر كاشت از كودهای فسفاته (در صورت نیاز خاك) استفاده شود. همچنین در باغهای احداث شده و بارور بصورت چالكود و یا كانال كود می‌توان از كودهای فسفاته استفاده نمود. مصرف كودهای فسفاته تأثیری بر آفات و بیماریهای درختان میوه نداشته ولی بعلت اثر رقابت، در جذب سایر عناصر غذایی مؤثر خواهد بود.

مشخصات‌ فنی‌ برخی‌ از كودهای‌ فسفاته چنین می‌باشد‌:

كود دی‌ آمونیوم‌ فسفات‌DAP

ازت‌ كل‌ حداقل‌18 درصد، فسفاتهای‌ قابل‌ استفاده‌ حداقل‌46 درصد برحسب‌P₂O₅ ، فسفاتهای‌ محلول‌ در آب‌ حداقل‌41 درصد برحسب‌P₂O₅ ، نم‌ (رطوبت‌) حداكثر یك‌درصد. حداقل‌95 درصد دانه‌ها دارای‌ قطر 2 تا 4 میلیمتر  باشند.

اثر فسفر موجود در این كود بر روی درختان میوه مشابه تأثیر سوپرفسفات تریپل است. خاصیت اسیدزایی این كود به علت یون آمونیوم موجود در آن بیشتر از سوپر فسفات می‌باشد.

بیوفسفات طلایی

این كود یكی از تولیدات كودی داخل كشور می‌باشد كه در كیسه‌های 50 كیلوگرمی‌عرضه می‌شود. هر كیسه حاوی 30 كیلوگرم خاك فسفات غلیظ شده ، 10 كیلوگرم گوگرد پودری، 8 كیلوگرم كود آلی و دو كیلوگرم سولفات روی به همراه یك كیسه نیم كیلوگرمی‌باكتری تیوباسیلوس می‌باشد.

كود سوپرفسفات‌ تریپل‌ (غلیظ)

فسفاتهای‌ قابل‌ استفاده‌ حداقل‌46 درصد برحسب‌P₂O₅ ، فسفاتهای‌ محلول‌ در آب‌حداقل‌ درصد برحسب‌P₂O₅ ، اسید فسفریك‌ آزاد حداكثر 5/1 درصد، نم (رطوبت)‌ حداكثر یك ‌درصد، دانه‌بندی‌ حداقل‌95 درصد قطر 4-2 میلیمتر. این كود اندكی اسیدزا بوده ولی در خاكهای آهكی تأثیری بر روی pH خاك ندارد. بر خلاف سوپرفسفات ساده، گچ به صورت ناخالص در این كود وجود ندارد.

كود منوفسفات‌ آمونیوم‌ (MAP)

این‌ كود محتوی‌12 درصد ازت‌، 60 درصد فسفر (P₂O₅) بوده‌و كودی‌ است‌محلول‌و درسیستم‌ آبیاری‌ قطره‌ای‌ و سایر روشهای‌ آبیاری‌ تحت‌ فشار می‌توان ‌ از آن‌ به‌ سهولت‌ استفاده‌ كرد.

كود سوپرفسفات‌ ساده‌(PO₄H₂)₂Ca, CaSO₄, 2H₂O

فسفاتهای‌ محلول‌ در آب‌ حداقل‌14 درصد، رطوبت‌ حداكثر 12 درصد، اسید فسفریك‌آزاد حداكثر 4 درصد.

كود پلی‌ فسفات‌ آمونیوم‌(Po₃NH₄)n

ازت‌(N)  14درصد، فسفر(P₂O₅)   حداقل‌60 درصد، درصد مواد غیرمحلول‌ حداكثر یك‌درصد، این‌ كود به‌ شدت‌ جاذب‌الرطوبه‌ است‌ و باید  به‌ صورت‌ محلول‌ تهیه‌ شود و تنها در سیستم آبیاری تحت فشار قابل مصرف می‌باشد.

اسید فسفریك‌ خالص‌ (H₃PO₄)

از این‌ اسید نیز می‌توان‌ به‌ صورت‌ كود در روشهای‌ آبیاری‌ تحت‌ فشار استفاده‌ كرد. این‌ كود محتوی‌54 درصد فسفر (P₂O₅)  می‌باشد.

كود میكربی‌ فسفاته‌

فسفر(P₂O₅)   حداقل‌ 23 درصد، اندازه‌ ذرات‌90 درصد بین4‌-2 میلیمتر، به‌رنگ‌خاكستری‌تیره‌، كادمیم‌ كمتر از 25 میلیگرم‌ در كیلوگرم‌، حداقل‌ تعداد  باكتری حل‌كننده‌ فسفات‌در هر گرم‌كود(10⁵)100000 عدد، حداكثر  رطوبت‌5 درصد.

 

 

          

گياه گندم از جمله مهمترين غلات به شمار می آيد. اين گياه ، يک ساله و از خانواده گرامينه‌ها (گندميان) می‌باشد و دارای دو گونه اهلی و وحشی است. نام علمی آن Triticum spp می‌باشد.

خصوصیات گیاه گندم

گندم ، گل آذین سنبله‌ای دارد. از هر گره آن معمولا یک سنبلچه متشکل از دو گلوم و سه گلچه بوجود می‌آید. گاهی تعداد گلچه‌ها به 9 هم می‌رسد. دانه گندم بین دو پوشش قاشق مانند به نامهای پوشک بیرونی (لما) و پوشک درونی (پائولا) قرار گرفته است. برگهای گندم مانند برگهای سایر غلات (به جز ذرت و ارزن) ، نازک و کم عرض بوده و زبانه‌های کوچکی دارند.

میوه گندم

میوه گندم با توجه به گونه آن ، 3 تا 10 میلیمتر طول و 3 تا 5 میلیمتر هم قطر دارد و شامل بخشهای زیر است.

• گیاهک: یا رویان که تقریبا 5/2 درصد وزن دانه را تشکیل می‌دهد و سرشار از پروتئین و چربی است که این بخش را معمولا در تهیه آرد گندم جدا می‌کنند.
• سبوس: همان پوسته دانه است و تقریبا 14 درصد از وزن دانه را تشکیل می‌دهد. سبوس را هم همچون گیاهک در مرحله آرد سازی از دانه جدا می‌کنند و معمولا برای خوراک دام مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• آندوسپرم: حاوی مواد نشاسته‌ای دانه گندم است و تقریبا 83 تا 87 درصد از کل دانه را شامل می‌شود. آندوسپرم دارای دانه‌های نشاسته‌ای و مواد پروتئینی می‌باشد که دانه‌های نشاسته آن بوسیله گلوتن که یکی از پروتئینهای موجود در دانه است، بهم چسبیده‌اند. میزان گلوتن موجود در دانه بر حسب نوع و نژاد گندم تفاوت می‌کند.
  
  همین میزان گلوتن گندم است که مرغوبیت آن را تعیین می‌نماید. گندمهای قرمز سخت بهاره و پاییزه گلوتن بیشتری دارند و به همین دلیل ، ارزش تهیه نان از آنها بیشتر است. چون خمیر حاصل از آردی که از لحاظ گلوتن غنی است، به دلیل داشتن حالت کشدار ، قادر است که گازهای ناشی از تخمیر را بیشتر در خود نگهدارد و برای همین ، خمیر بهتر ورآمده و حجمش بیشتر می‌گردد.

 

آب و هوای مناسب برای رشد گندم

شرایط ایده‌آل برای رشد گندم ، آب و هوای خنک در دوره رشد رویشی ، آب و هوای معتدل در دوران تشکیل دانه و آب و هوای گرم و خشک در زمان برداشت محصول می‌باشد. بنابراین در مناطقی که زمستانهای سخت دارند، کشت گندم با مشکلاتی از قبیل سرما‌زدگی زمستانی مواجه می‌شود. البته باید بدانیم که گندم در برابر خشکی مقاومت چندانی ندارد و نمی‌تواند به مدت طولانی ، خشکی و کم آبی را تحمل نماید. اما قادر است خود را با شرایط خشک تا حدی تطبیق داده و با تشکیل یاخته‌های کوچکتر که در نهایت سبب تشکیل برگهای کوچک شده و در نتیجه روزنه‌ها کوچکتر می‌شود، سطح تعریق را کاهش دهد و از اثرات سوء کم آبی تا حدی محفوظ بماند.

انواع گندم

معمولا گندمها را به دو دسته کلی گندم بهاره و گندم پاییزه تقسیم بندی می‌کنند. این دو نوع علاوه بر آن که دانه‌هایشان از نظر رنگ ، بافت ، شکل و ... باهم فرق دارد شرایط رشد و نمو آنها نیز باهم تفاوت می‌کند. این دو نوع گندم را در دو زمان مختلف در سال کشت می‌نمایند. دانه گندم ، دارای شیاری است که در طول دانه قرار می‌گیرد. عمق این شیار در گندمهای پاییزه زیاد و در گندمهای بهاره کم است. طرفین این شیار در گندمهای بهاره گرد و در گندمهای پاییزه گوشه‌دار می‌باشد.

گندم بهاره

در اوایل بهار کاشته می‌شود. پس از جوانه زدن ، گیاه جوان در بهار و اوایل تابستان رشد نموده و محصول آن را تا اواخر تابستان برداشت می‌کنند. گندم بهاره را معمولا در نواحیی کشت می‌کنند که گندم پاییزه نمی‌تواند در برابر سرمای سخت زمستانی آن مناطق ، مقاومت نماید. البته میزان محصول‌دهی گندم پاییزه از بهاره بیشتر است. معمولا پس از تهیه بذر و زمانی که دمای خاک به یک درجه سانتیگراد بالای صفر رسید، گندم بهاره را می‌کارند.

اگر شرایط آب و هوایی اجازه دهد می‌توان گندم را زودتر هم کاشت تا دوره رشد آن طولانی‌تر شده و میزان محصول دهی آن بیشتر شود. گندم بهاره برای آن که به مرحله گلدهی برسد، باید به مدت طولانی در معرض هوای سرد قرار گیرد. اگر گندم پاییزه را در بهار بکارند، چون دوره سرما را پشت سر نمی‌گذارد، نمی‌تواند گل آذین خوبی تشکیل دهد.

 

گندم پاییزه

این نوع گندم در نیم کره شمالی ، در فصل پاییز موقعی که دمای خاک از 13 درجه سانتیگراد کمتر باشد کشت می شود. ابتدا بذر گندم پاییزه جوانه می‌زند. سپس در فصل زمستان ، گیاه به صورت گیاه جوان کوچکی باقی می‌ماند و با آغاز فصل بهار ، مجددا رشد و نمو خود را آغاز می‌کند. معمولا در یکی از ماههای خرداد ، تیر یا نهایتا مرداد ، دانه می‌رسد و آماده برداشت می‌شود. گندمهای پاییزه به نسبت گندمهای بهاره ریشه‌های عمیق‌تر و پرپشت‌تری دارند که تا 200 سانتیمتر در خاک نفوذ می‌کنند. این امر ناشی از آن است که گندمهای پاییزه فصل رشد طولانی‌تری دارند.

شرایط مناسب برای رشد گندم

خاک شنی و رسی عمیق با زهکشی خوب ، برای رشد گندم مناسب است. اصولا میزان عملکرد گندم در شرایط دیم (آبیاری با باران) ، در خاکهای ریز بافت بیشتر است. چون این قبیل خاکها قادرند آب را بهتر و به مدت طولانی‌تر در خود نگهدارند. اما در شرایط آبی (که کشاورز خود گیاه را آبیاری می‌کند) ، معمولا گندم زیاد تحت تأثیر بافت خاک خود قرار نمی‌گیرد. گندم هم مانند سایر گیاهان نمی‌تواند در خاک خشک جوانه بزند.

گندم بهاره به دلیل ذخیره شدن رطوبت زمستانی در خاک ، همواره رطوبت مورد نیاز خود را دارد. اما رطوبت خاک گندمهای پاییزه معمولا فرایند جوانه‌زنی را با مشکل مواجه می‌نماید. اگر برای جوانه زنی یا رشد اولیه جوانه ، خاک رطوبت کافی نداشته باشد بذرها ممکن است بپوسند یا در معرض صدمات ناشی از سرما قرار گیرند.

آفات و بیماریهای گیاه گندم

زنگ گندم

زنگ گندم را ، قارچی به نام Puccinia ایجاد می‌کند. مهم ترین بیماری گندم به شمار می‌رود که شامل زنگ ساقه ، زنگ برگ ، زنگ خطی و زنگ نواری می‌شود. شرایط محیطی مساعد برای ایجاد این نوع آفت ، آب و هوای گرم تا گرم مرطوب می‌باشد. تشکیل حفره‌های قرمز یا سیاه که حاوی اسپورهای تولید مثل در سطح ساقه ، برگ ، غلاف و ... از علائم این بیماری می‌باشند. این قارچها از کارآیی گیاه در مصرف آب می‌کاهند، بافتهای گیاه را تخریب می‌کنند و تعداد دانه‌های موجود در سنبله را مانند زمانی که گیاه به کمبود آب دچار شده، کاهش می‌دهند.

 

سیاهک گندم

سیاهک گندم یکی از بیماریهای قارچی گندم است که می‌تواند به صورت سیاهک آشکار ، سیاهک برگ ، سیاهک پنهان معمولی و ... ظاهر گردد. سیاهک پنهان ، مهم‌ترین و رایج‌ترین و در عین حال ، مخرب‌ترین نوع سیاهک است که خسارت زیادی مخصوصا به گندم پاییزه وارد می‌آورد.

پوسیدگی جوانه و ریشه

بیماریهایی هستند که قارچها آنها را بوجود می‌آورند. این بیماریها هم خسارات زیادی را به محصول گندم وارد می کنند. در گذشته ، ضدعفونی نمودن بذر با ترکیبات جیوه‌ای تا حدی از این بیماریها جلوگیری می‌نمود. اما امروزه اغلب از کاربامات و هگزا کلرو بنزن برای نابودی این بیماریها استفاده می‌کنند.

زمان برداشت محصول

زمان برداشت گندم تحت تأثیر عواملی از جمله بارندگی ، رطوبت نسبی ، دمای هوا و همچنین رسیدن دانه قرار می‌گیرد. برداشت گندم در ایران از اوایل بهار (در مناطق گرمسیری) آغاز شده و تا اواخر تابستان (در مناطق سردسیری) ادامه دارد. امروزه در سراسر جهان از وسایل مکانیکی خاصی برای برداشت گندم استفاده می‌نمایند، ولی هنوز هم گندم به طریق سنتی که کند و پر هزینه است، برداشت می‌شود. در روش سنتی ، بوته‌های گندم را از فاصله چند سانتی سطح خاک ، درو نموده و به صورت دسته‌های کوچک درمی‌آورند. سپس این دسته‌ها را به خرمنگاه منتقل نموده و طی مراحل خاصی می‌کوبند. زمان صحیح برداشت گندم ، وقتی است که رطوبت دانه بین 14 تا 16 درصد باشد.

 

موارد مصرف گندم مواد مغذی آن

برخلاف سایر غلات ، گندم را می‌توان از طرق مختلف از جمله در تهیه نان ، بیسکویت ، شیرینی ، کیک ، اسپاگتی ، ماکارونی و... مورد مصرف قرار داد. از گندم در صنایع کاغذ سازی، چسب سازی و همچنین در تهیه پودرهای لباسشویی هم استفاده می‌گردد. از سبوس و کاه آن نیز به عنوان خوراک دام استفاده می‌کنند. انواع مختلف گندم برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثلا گندمهای نرم بهاره یا پاییزه برای مصرف در صنایع بیسکویت سازی ، شیرینی‌پزی و کیک‌پزی مناسبند. در حالی که از گندمهای سخت پاییزه و بهاره در نانوایی استفاده بیشتری دارند.

 

شهرستان بافت

شهرستان بافت يكی از شهرستان های استان كرمان از نظر جغرافيايی در 56 درجه و 37 دقيقه ی درازای خاوری و 29 درجه و 14 دقيقه ی پهنای شمالی و ارتفاع 2270 متری از سطح دريا قرار دارد. شهرستان بافت از شمال به بردسير، از خاور به جيرفت، از باختر به سيرجان و از جنوب به ميناب و بندرعباس محدود می شود. به طور كلی آب و هوای بافت خشك و معتدل است

آب‌ و هواي‌ شهرستان‌ بافت‌ خشك‌ و معتدل‌، و ميزان‌ بارندگى‌ در آن‌ اندك‌ است‌ (نك: سعيديان‌، همانجا؛ فرهنگ‌، 33). از آنجا كه‌ اين‌ شهرستان‌ به‌ دو منطقة سردسير و گرمسير تقسيم‌ مى‌شود، منطقة شمالى‌ آن‌ داراي‌ آب‌ وهواي‌ معتدل‌ كوهستانى‌ است‌، مانند رابر و بافت‌؛ ولى‌ منطقة جنوبى‌ مانند ازروئيه‌ داراي‌ آب‌ و هواي‌ نيمه‌ صحرايى‌ است‌. در منطقة گرمسيري‌ پنبه‌ و مركبات‌ به‌ دست‌ مى‌آيد و در منطقة سردسيري‌ گندم‌، جو و تره‌بار كشت‌ مى‌شود

از نظر کشاورزی شهرستان بافت از قطب های اصلی و مهم کشاورزی استان محسوب و همواره از نظر توليد محصولات استراتژيک از جايگاه ويژه ای برخوردار است.وضعيت خاص اب و هوايی در مناطق مختلف شهرستان موجب گرديده که طيف وسيعی از محصولات زراعی و باغی در اين شهرستان پرورش يابد، از محصولات غالب زراعی و باغی می توان به گندم، پنبه، ذرت، گردو، مرکبات، بادام، خرما و زيتون اشاره نمود.

سطح زير کشت محصولات باغی در اين شهرستان۱۹۰۰۰ هکتار بوده که حدود ۵۰ درصد از اين سطح را محصول گردو به خود اختصاص داده است، و از نظر ميزان توليد گردو اين شهرستان مقام دوم کشور را بعد از تويسرکان دارا بوده و از نظر کيفيت، گردوی محلی شهرستان بافت يکی از بهترين ارقام موجود در کشور به شمار می رود.

 

 

                

نقش روی در خاک ، گياه وتغذيه انسان و دام

مقدار روی در کره خاکی تقریباً 80 میلی گرم در کیلو گرم است. و در خاک مقدار آن از 10 تا 300 و به طور متوسط 50 میلی گرم در کیلو گرم متغیر می باشد. ولی در خاک های قلیایی مقدارآن از 20 پی پی ام تجاوز نمی کند و نکته دیگر این که مقدار روی در خاک های سطحی کمتر از خاک زیرین است. به طور کلی مقدار کل روی در خاک مانند بسیاری از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به هیچ وجه معیار قابل جذب بودن آن برای گیاه نیست. مقدار روی در سنگ ها نیز متفاوت بوده و طیف آن از 4 تا 100 میلی گرم در کیلو گرم متغیر است. مقدار روی در بازالت 100، شیل45، گرانیت10، سنگ آهک4 و در ماسه سنگ 3 میلی گرم در کیلو گرم خاک گزارش شده است. از کانی های مهم حاوی روی می توان از اسفالریت (ZnS)، اسمیت سونیت (ZnCO₃) و همی مورفایت (Zn₄(OH)₂Si₂O₇.H₂O) نام برد.

روی در خاک به فرم های زیر دیده می شود:

- بخش مهمی از روی به عنوان جزء ساختمانی برخی از کانی های رسی بوده و می تواند در شبکه کریستالی جایگزین منیزیم گردد.

- بخشی از روی به صورت کاتیون قابل تبادل جذب سطحی کانی های رسی است.

- بخشی از روی نیز جذب سطحی اکسید ها، هیدروکسید و اکسی هیدروکسید های آهن و آلومینیوم و همچنین جذب سطحی کربنات ها می شوند.

- بخشی از روی در خاک به صورت ترکیب با ماده الی دیده می شود.

- مقداری از روی به فرم Zn²⁺ در محلول خاک وجود دارد.

فعالیت یون روی در خاک توسط PH کنترل می گردد و با هر یک واحد افزایش در مقدار PH غلظت روی 100 برابر کاهش می یابد.

حرکت روی در خاک عمدتاً به صورت انتشار است و ضریب انتشار روی در خاک های آهکی نسبت به خاک های اسیدی 50 مرتبه کمتر است و این خود دلیلی برای کمبود روی در خاک های آهکی ایران است. اما عوامل دیگری نظیر فقیر بودن خاک از کانی های حامل روی، وجود PH قلیایی و زیادی کربنات کلسیم، حضور بی کربنات فراوان در آب های آبیاری، مرده بودن خاک(خاک فاقد باکتری ها و مواد الی)، زیادی فسفر و ازت در خاک و نهایتاً عدم رواج مصرف کود های محتوی روی، بر کمبود روی در خاک های کشور تاثیر می گذارند.

نقش روی در گیاه :

ضرورت نیاز گیاه به روی، اولین بار در سال 1926، در گوجه فرنگی توسط Sammer & Lipman مشخص شد. روی عمدتاً به فرم دو ظرفیتی Zn²⁺ از محلول خاک جذب گیاه می شود. جذب روی در مراحل مختلف رشد گیاه متفاوت است به طوری که بیشترین جذب در اوایل رشد صورت گرفته و به مرور زمان مقدار آن کاهش می یابد. در خاک های دارای واکنش قلیایی روی به صورت Zn(OH)⁺ نیز می تواند جذب گیاه گردد. جذب روی توسط گیاه با دو مکانیسم فعال و غیر فعال صورت می گیرد. جذب غیر فعال روی از طریق جذب الکترواستاتیکی آن بر روی دیواره سلولی و سایر سطوح خارجی سلول های ریشه گیاه صورت می گیرد. این نوع جذب غیر اختصاصی بوده و مستقل از فعالیت های متابولیکی گیاه است. اما برعکس جذب فعال به شدت انتخابی و تحت تاثیر سوخت و ساز گیاهی است و عواملی مانند دما، نور، تهویه و رطوبت که بر سوخت و ساز گیاهی تاثیر دارند، بر مقدار جذب روی نیز موثرند. لازم به ذکر است که بخش عمده روی در گیاه توسط جذب فعال جذب می گردد.

مقدار روی در گیاهان بین 40 تا 70 میلی گرم در کیلوگرم متغیر است و مقدار آن در گیاه با سن گیاه رابطه معکوس داشته و گیاهان پیر به علت اثر رقت و همچنین انتقال روی به دانه، از غلظت روی کمتری برخوردارند. انتقال روی از ریشه به دیگر اندام های گیاه از طریق آوند های چوبی صورت می گیرد و وضعیت روی در شیره خام گیاهی معلوم نیست.

روی به عنوان یک عنصر غذایی در گیاهان تنها به یک شکل و آن هم به صورت Zn²⁺ وجود دارد.و در بسیاری از سیستم های آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال کننده و یا ساختمانی دارد و در گیاه در ساخته شدن و تخریب پروتئین ها دخیل است. روی نقش متابولیکی مهمی را در گیاه ایفا می کند.برخی از انزیم ها حاوی روی هستند مانند کربنیک انهیداز، کربوکسی پپتیداز،الکل دی هیدروژناز،فسفاتاز قلیایی،فسفولیپاز و RNA دیمراز. برخی از انزیم ها از جمله دی هیدروژناز، آدولاز، ایزومراز و ترانس فسفولاز توسط روی فعال می شوند. در اثر کمبود روی سنتز پروتئین کاهش و اسید های آمینه تجمع می یابند که علت آن کاهش انتقال اسید های آمینه و همچنین افزایش تجزیه و تخریب RNA است. در اثر کمبود روی فعالیت آنزیم Rnase افزایش می یابدکه این امر موجب تخریب RNA و کاهش سنتز پروتئین می گردد.

مقدار هورمون های گیاهی نیز تحت تاثیر مقدار روی در گیاه هستند. کمبود روی مقدار ایندول استیک اسید (IAA) را کاهش و میزان تریپتوفان را افزایش می دهد. علاوه بر این به نظر می رسد که در گیاهان با کمبود روی متابولیسم جیبرلیک اسید کاهش و ایندول استیک اسید در کلروپلاست تجمع و بدین وسیله با تامین یون H⁺ نقش بافری خود را در تنظیم موقت PH ایفا نموده و از تخریب پروتئین جلوگیری می کند. با توجه به وسعت تاثیر این آنزیم ها در فعالیت های حیاتی، معلوم است که کمبود روی می تواند صدمات فوق العاده ای را به زندگی گیاه وارد سازد. همچنین مشخص شده است که روی در تنظیم اب گیاه نیز دخالت دارد.  

نقش روی در تغذیه انسان و دام :

روی یکی از عناصر ضروری برای انسان به شمار می رود که کمبود آن در سراسر جهان دیده شده است. علایم کمبود روی برای نخستین بار در سال 1963 توسط Parasad و همکاران گزارش شده است. این محققین مشاهده نمودند که مردان جوان در خاور میانه دارای رشد ناکافی و از لحاظ بلوغ جنسی عقب مانده هستند. آمار ها نشان می دهد که، حدود 40 در صد از مردم جهان از کمبود عناصر کم مصرف بخصوص روی (گرسنگی پنهان) رنج می برند. یکی از علل عمده کمبود روی با این گستردگی، این است که غلات غذای اصلی مردم این قبیل کشور ها را تشکیل می دهد. هرچند دانه کامل غلات از منابع غنی روی هستند، اما وجود فیبر و فیتات در دانه گندم از فراهمی روی در دانه می کاهد. مسلماً در کشور ما که غذای اکثریت قریب به اتفاق مردم نان و برنج می باشد، کمبود شدید تر است و درصد افرادی که از کمبود این عنصر حیاتی رنج می برند در ظاهر به مراتب فراوان تر و شدید تر خواهد بود.

روی در بدن انسان مانند پلیس راهنمایی و رانندگی عمل می کند. و در بدن اعمال زیر را هدایت و سرپرستی می کند.

 روی در جلو گیری از ریزش مو و محو خال های سفید روی ناخن موثر است، برای ثبات حالت خون و برقراری تعادل اسیدی قلیایی بدن مهم است، به معالجه نارحتی های پروستات کمک می کند، کار پروستات را طبیعی و عادی می سازد و در پرورش تمام ارگان های تولید مثل اهمیت دارد، انقباض عضلات را کنترل می کند، در کار امتزاج و پیوند پروتئین اهمیت دارد، در اعمال مغز و معالجه شیزوفرنی دخالت می کند ، به تشکیل انسولین کمک می کند، رسوب یافتن کلسترول در رگ ها را کاهش می دهد، حس چشایی را تقویت می کند، برای ترکیب و تشکیل DNA لازم است، التیام یافتن زخم های داخلی و خارجی را تسریع می کند.

علاوه بر تاثیر های فوق، کمبود روی مشکلات جبران ناپذیری را ایجاد می کند که اهم آنها عبارتند از تاخیر در تکامل جنسی، ایجاد ضایعات جلدی، خشن شدن پوست،بزرگ تر شدن کبد و طحال، تغییرات خلق و خوی، کمی رشد در شیر خواران و کاهش سرعت رشد و نمو در نوجوانان است.

مقدار کل روی در یک مرد 70 کیلو گرمی تقریباً 1.5 تا 2.5 گرم می باشد که حدود 30 در صد در استخوان ها، 60 در صد در ماهیچه ها و بقیه در بافت های دیگر است. مقدار روی در استخوان و دندان ها معمولاً زیاد است اما به آسانی قابل تحرک نمی باشد. مقدار توصیه شده روی برای بزرگسالان، 15 میلی گرم، برای زنان باردار و شیرده کمی بیشتر و برای کسانی که زیاد عرق می کنند، 30 میلی گرم در روز نیاز است. در غذاهای کنسرو شده و یا مواد غذایی حاصل از خاک های فقیر مقدار روی خیلی ناچیز است. منابع غذایی اصلی روی گوشت قرمز و غذاهای دریایی است. دانه های غلات نیز از منابع غنی روی هستند اما جدا کردن سبوس از آنها 70 تا 75 درصد از روی را از بین می برد. از منابع دیگر حاوی روی می توان گوشت ران گوساله و بره، جوانه گندم، تخم کدو، تخم مرغ، شیر خشک بی چربی و پودر خردل را نام برد. به طور کلی روی موجود در غذاهای حیوانی قابل استفاده تر از غذاهای گیاهی است. علت این امر تاثیر فیتات، فیبر و پروتئین بر فراهمی روی گیاهی ذکر شده است.   

روی، خوشبختانه مسمومیت ایجاد نمی کند مگر هنگامی که از مقدار احتیاج روزانه بیشتر مصرف شود و یا غذا در ظرف های گالوانیزه ذخیره شده باشد. مصرف بیش از 150 میلی گرم آن در روز توصیه نمی شود.

- در صورت مصرف زیاد ویتامین B₆، بدن به روی بیشتری نیاز دارد.و در مورد اشخاص مبتلا به دیابت نیز چنین است.

- به مردان با ناراحتی پروستات (و بدون آن) توصیه می شود که غلظت روی را در بدن خود بالا نگه دارند.

- مصرف روی و منگنز برای افراد سالخورده مفید است.

- خانم ها برای منظم کردن عادت ماهانه خود، پیش از متوسل شدن به به هورمون، بهتر است به عنوان مکمل غذایی از روی استفاده کنند.

- اگر روی به جیره غذایی خود افزودید بهتر است ویتامین A مصرفی را هم افزایش دهید.

- و نکته آخر در مورد روی، این که، کمبود روی در بدن باعث افزایش میزان مس در بدن می شود و انسان را بد خلق و خوی و مستعد درگیری و مشاجره می کند و توصیه می گردد که افراد، بویژه مردها زیر نظر پزشک، موازنه روی و مس بدن را حفظ کنند تا همیشه منطقی و آرام باشند.

مساحت خاک های کشور در سطح رده و زیر گروه

 

رده	زیر گروه	مساحت
		هکتار	در صد
Alfisols	Typic Hapludalfs	762817	0.47
	Typic paleudalfs	308095	0.19
	MOlic Endoaqualfs	49033	0.03
	Typic Endoaqualfs	123704	0.08
جمع		1243649	0.77
Aridisols	Xeric Haplogypsids	7188947	4.45
	Typic Haplogypsids	537494	0.33
	Xeric Calcigypsids	1427197	0.88
	Ustic Calcigypsids	129398	0.08
	Typic Calcigypsids	2478900	1.53
	Typic Petrogypsids	565554	0.35
	Xeric Haplocalcids	2311507	1.42
	Lithic Ustic Haplocalcids	6125289	3.77
	Typic Haplocalcids	54718	0.03
	Lithic Xeric Haplocalcids	437999	0.27
	Petrogypsic haplosalids	3086807	1.90
	Typic Haplosalids	53049	0.33
	Gypsic Haplosalids	2814843	1.73
	Gypsic Aquisalids	486761	0.30
	Typic Aquisalids	2250942	1.39
جمع		29949405	18.76
Entisols	Lithic Udorthents	50557	0.03
	Typic Torriorthents	1443170	0.89
	Lithic Xeric Torriorthents	6413667	3.95
	Xeric Torriorthents	981792	0.60
	Litic Ustic Torriorthents	5279395	3.25
	Ustic Torriorthents	237230	0.15
	Litic Torriorthents	3557641	2.19
	Typic Ustorthents	1785725	1.1
	Lithic Ustorthents	590932	0.35
	Typic Xerorthents	5851130	3.60
	Lithic Xerorthents	566953	0.35
	Ustic Torrifluvents	474349	0.29
	Aquic Torrifluvents	1309313	0.81
	Xeric Torrifluvents	1724172	1.06
	Typic Torrifluvents	1620531	1
	Typic Ustifluvents	625436	0.39
	Typic Xerofluvents	986621	0.61
جمع		33498634	20.62
Inceptisols	Typic Dystrudepts	21676	0.01
	Lithic Dystrudepts	65773	0.04
	Humic Dystrudepts	164432	0.1
	Dystric Eutrudepts	43352	0.03
	Typic Eutrudepts	186858	0.11
	Typic Endoaquepts	394663	0.24
	Lithic Calciustepts	523955	0.32
	Typic calciustepts	2727659	1.68
	Typic Haplustepts	573550	0.35
	Gypsic Haplustepts	1047909	0.65
	Fluventic haplustepts	1551191	0.1
	Lithic Calcixerepts	3033894	1.87
	Typic Calcixerepts	5793170	3.57
	Typic Haploxerepts	778079	0.48
	Lithic haploxerepts	606013	0.37
	Gypsic Haploxerepts	1970242	0.21
	Fluventic Haploxerepts	5236129	3.22
جمع		24718545	14.35
Mollisols	Typic Agriudolls	395139	0.24
	Lithic Agriudolls	308303	0.19
	Typic Hapludolls	538195	0.33
	Lithic Hapludolls	103815	0.06
	Typic EndoAquolls	135970	0.08
	Calcic AgriXerolls	184927	0.11
	Typic Calcoxerolls	253386	0.16
	Lithic Calcixerolls	1608924	0.99
	Fluventic Haploxerepts	169661	0.10
جمع		3698320	2.26
vertisols	Chromic Calcixererts	218028	0.13
جمع		218028	0.13
Miscellaneous	Badland	9923477	6.11
	Coastal sands	71374	0.04
	Dune land	5977083	3.68
	Kalut	860494	0.53
	Marshlands, lagoon	1029308	0.63
	Playa	2930412	1.80
	Stony rocklands	19241763	11.85
	Rock Outcrops	23854280	14.70
	Salt plugs	219652	0.14
	Salt flats	4945289	3.05
	Urban areas	156019	0.1
	Water	774847	0.48
جمع		69983998	43.11
جمع کل		163310579	100

 

ریز مغذی ها (عناصر خرد با تاثیر کلان)

---

تمامی موجودات زنده از جمله گیاهان برای رشد و نمو نیاز به غذا دارند. خاک تامین کننده اکثریت قریب به اتفاق عناصر غذایی مورد نیاز گیاه می باشد. به جز کربن ، اکسیژن و هیدروژن که عمدتا^ً از طریق آب و هوا تامین می گردند، منبع اصلی بقیه عناصر غذایی مورد نیاز گیاه محلول خاک می باشد. در خاک تقریبا^ً تمام عناصر غذایی که در جدول تناوبی وجود دارد، موجود می باشد. بخش اعظم این عناصر نیز در گیاه قابل اندازه گیری هستند اما گیاه برای جذب این عناصر حالت انتخاب ندارد و بدون در نظر گرفتن مفید یا مضر بودن، آنها را جذب می کند. تغذیه صحیح گیاه یکی از عوامل مهم در بهبود کیفی و کمی محصول به شمار می آید. در تغذیه صحیح گیاه نه تنها باید هر عنصر به اندازه کافی در دسترس گیاه قرار گیرد، بلکه ایجاد تعادل و رعایت نسبت میان میزان عناصر مصرفی از اهمیت ویژه برخوردار است، زیرا در حالت عدم تعادل تغذیه ای با افزودن تعدادی از عناصر غذایی نه تنها افزایش عملکرد رخ نمی دهد، بلکه اختلالاتی نیز در رشد گیاه ایجاد شده و در نهایت افت محصول حادث خواهد شد. از آنجائی که این فاکتور براحتی تحت کنترل زارع یا باغ دار می باشد، شناخت این عناصر نقش بسزائی در مدیریت مزرعه یا باغ دارد.

عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به سه دسته تقسیم می شوند:

    عناصر مضر یا غیر ضروری برای گیاه

    عناصر مفید برای گیاه   

    عناصر لازم یا ضروری برای گیاه

عناصر مضر (Non-essential Elements) ، عناصری هستند که برای رشد و نمو گیاه زیان آورند و حتی در برخی موارد غلظت های کم این عناصر می تواند موجب کاهش قابل توجهی در عملکرد و رشد گیاه گردد.از جمله این عناصر می توان به سرب، کادمیوم و جیوه اشاره کرد.

عناصر مفید (Beneficial Elements) ، عناصری هستند که در صورتی که در محیط به مقدار کافی موجود باشند، سبب بهبود رشد گیاه و یا گیاهان خاصی می شوند به عنوان مثال سدیم برای چغندر قند؛ سیلیس برای برنج، جو، نیشکر و تا حدودی برای گوجه فرنگی؛ کبالت برای تثبیت بیولوژیکی نیتروژن توسط ریزوبیوم ها و جلبک های سبز و آبی خاصی مفید می باشد و همینطور ید برای جلبک های قهوه ای و وانادیم برای یک نوع جلبک سبز مفید بودن آن به اثبات رسیده است

دسته سوم عناصر لازم یا ضروری (Essential Elements) ، هستند. آرنون و اسکات (1939) سه معیار را برای ضروری بودن یک عنصر عنوان نموده اند. این سه معیار عبارت است از :

گیاه بدون آن عنصر قادر به تکمیل چرخه حیات خود نباشد

وظیفه آن عنصر توسط عنصر دیگری قابل انجام و جایگزینی نباشد

عنصر مستقیماً در متابولیسم و تغذیه گیاه نقش داشته باشد

براساس معیارهای فوق تا کنون 16 عنصر برای رشد و نمو گیاهان ضروری تشخیص داده شده است. کربن، اکسیژن، هیدروژن، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، منگنز، روی، مس، بر، مولیبدن و کلر شانزده عنصر ضروری مورد نیاز گیاهان هستند. سه عنصر اول یعنی کربن، اکسیژن و هیدروژن قسمت اعظم ماده خشک گیاهی (60 تا 90 درصد ) را تشکیل می دهند و کمبود آنها به جز در مورد کمبود آب دیده نمی شود. این سه عنصر عمدتاً از طریق آب و هوا تامین می شوند. سه عنصر فوق همراه با شش عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم (عناصر کودی) ، کلسیم و منیزیم (عناصر آهکی) و گوگرد عناصر غذایی پر مصرف یا پر نیاز برای گیاهان هستند. و هفت عنصر دیگر یعنی آهن، منگنز، روی، مس، بر، مولیبدن و کلر عناصر غذایی کم مصرف یا کم نیاز یا ریز مغذی هستند.(البته بعضی از منابع نیکل و کبالت را نیز جزء عناصر کم مصرف قلمداد می کنند) گیاهان همانگونه که بدون عناصر پر مصرف قادر به ادامه حیات نیستند ، بدون استفاده از عناصر غذایی کم مصرف نیز قادر به ادامه حیات نخواهند بود. تفاوت عمده ای که این عناصر با عناصر پر نیاز دارند این است که این عناصر در مقایسه با عناصر پر نیاز به مقدار کمتری مورد نیاز گیاهان هستند.بعبارت دیگر تفاوت این دو دسته در مقدار نیاز گیاهان به آنها است.اما ریز مغذی ها علی رغم نیاز کم، جایگاه ویژه ای در تولیدات کشاورزی دارند.

جدول زیر اطلاعاتی کلی از عناصر کم مصرف، از قبیل تاریخ کشف ضروری بودن عناصر کم مصرف برای گیاهان عالی، نام کاشفین این  عناصر و همینطور فرم جذبی و میزان تحرک این عناصر در گیاهان، را در اختیار قرار می دهد.

عنصر	سال کشف	کاشف	فرم جذبی	میزان تحرک در گیاهان
آهن	1860	J. Sachs	Fe^++	نسبتاً غیر متحرک
منگنز	1922	J.S. McHargue	Mn^++	نسبتاً غیر متحرک
بر	1923	K. Warington	H2BO3^-	نسبتاً غیر متحرک
روی	1926	A.L. Sommer & C.B. Lipman	Zn^++	تحرک کم
مس	1931	C.B. Lipman & G. Mackinney	Cu^++	در شرایط کمبود نسبتاً غیر متحرک و در شرایط کفایت متحرک
مولیبدن	1938	D.I. Arnon & P.R. Stout	MoO4^--	تحرک متوسط
کلر	1954	T.C. Broyer et al.	Cl ^-	متحرک

 

از زمان کشف ضروری بودن این عناصر تا کنون، تحقیقات زیادی بر روی هر یک از این عناصر انجام شده است اما در سال های اخیر علاقه و توجه روز افزونی به نقش این عناصر در تولیدات کشاورزی معطوف شده است. دلایل زیادی برای این امر وجود دارد که مهم ترین آنها عبارتند از :

پیشرفت در روش های آزمون خاک و تجزیه بافت گیاهی برای تشخیص کمبود آنها

وجود آمارهای زیاد در مورد عکس العمل نباتات زراعی و باغی به مصرف این عناصر

خارج شدن مقدار زیادی از این عناصر در اثر تولیدات کشاورزی در طول زمان

نقش عناصر کم مصرف در کنترل و جلوگیری از آفات و بیماری های گیاهی

استفاده زیاد از حد از کودهای با درجه خلوص بالا و بدون این عناصر

ایجاد کمبود این عناصر در اثر مصرف زیاد و دراز مدت فسفر

استفاده کم از کودهای حیوانی در تولیدات کشاورزی

نیاز به عناصر کم مصرف برای تولید عملکرد بالا

کمبود روز افزون این عناصر در جوامع بشری

علی رقم اهمیت روز افزون عناصر کم مصرف در تولیدات کشاورزی در کشورهای پیشرفته، متاسفانه در ایران به نقش این عناصر توجه کافی نشده است به طوری که مصرف کودهای حاوی این عناصر در کشور بسیار ناچیز است و به ازاء هر یک تن کود مصرفی، حدود دو گرم کود کم مصرف، هم مصرف نمی گردد. به عبارت دیگر با عنایت به این که مصرف سالانه کودهای شیمیایی در ایران حدود 2.5 میلیون تن است، باید سالیانه 75 هزار تن کودهای حاوی عناصر کم مصرف، مصرف نمود ولی مصرف این نوع کودها در کشور ما به حدود 200 هزار تن در سال هم نمی رسد. واضح است که در خاک های آهکی، مانند اکثریت خاک های ایران، در مقایسه با خاکهای اسیدی کمبود این عناصر بیشتر مطرح است. متاسفانه توجه به این عناصر نیز مانند توجه به مواد آلی و کودهای پتاسیمی به بوته فراموشی سپرده شده است.گواه این مطلب فرمول کودی کشور در چند سال اخیر می باشد که در زیر آمده است. در فرمول کودی کشور در سال 1370 به ترتیب نسبت نیتروژن (N) 100 ؛ فسفر (P₂O₅) 111 ؛ پتاسیم (K₂O) 3 ؛ گوگرد (S) 3 و ریزمغذیها صفر در صد و در سال 1375به ترتیب 100 ؛ 58 ؛ 5 ؛ 5 و صفر در صد بود و در سال 1380 به ترتیب به 100 ؛ 55 ؛ 22 ؛ 10 و 1 در صد اصلاح شد و در نظر است به نسبت های 100 ؛ 50 ؛ 40 ؛ 50 و 4 در صد ارتقا داده شود. تمامی موارد گفته شده در بالا و بی توجهی مسئولین، چه کشاورز و چه متخصصین امر بنده را بران داشت که نخستین مطلب تار نگار را به ریزمغذی ها اختصاص دهم و آنها را از هفت منظر ، نقش ریز مغذی ها در خاک، در  تغذیه گیاهان، در  تغذیه انسان و دام، پراکندگی جغرافیایی این عناصر، علایم تشخیصی کمبود و بیش بود ریز مغذی ها، توصیه کودی و در پایان مدیریت ریز مغذی ها در مزرعه(پیشگیری و مقابله با کمبود ریز مغذی ها)، بررسی کنم. 

آن را خاک صدا می زنیم!

                                         زندگانیمان است؛ آن را خاک صدا می زنیم

                                                    بهایی است حاصل رنجمان

                                              از خاکیم و به خاک بر خواهیم گشت

                                              خاک را پاس بدار تا بتوانیم رشد کنیم

                           بني آدم سرشت از خاك دارد               اگر خاكي نباشد آدمي نيست

خاک و ویژگی های آن برای گیاهان:

یکی از مواردی که برای گیاهان خیلی مهمه خاک است. که خاک دارای ویژگی های است بطوریکه این ویژگی ها ممکن است در مناطق مختلف با هم متفاوت باشند و ما در هر منطقه پوشش گیاهی خاصی رو ببینیم در واقع برای کشت یک محصول باید به عوامل مختلفی توجه داشته باشیم که یکی از این عوامل ویژگی های خاک است. یکی از این ویژگی ها میزان اسیدی و قلیایی بودن خاک است که معیاری که برای اینکار استفاده میکنیم PH است. بطوریکه در PH های کمتر از 4 و بیشتر از 9 گیاهان دچار مشکل میشوند. در خاکهای جنگلی و معتدله که میزان بارندگی زیاد است کاتیون هایی که در خاک وجود دارند شسته میشوند ولی هیدروژن در خاک باقی میماند که باعث پایین آمدن PH میشود. در PH های پایین فعالیت میکروارگانیزم ها دچار اختلال میشود. معمولا PH مناسب برای گیاهان چیزی بین 6 تا 7 است البته بعضی از گیاهان مثل جو میتوانند PH بالایی را تحمل کنند. در صورتی که خاک خیلی اسیدی بود میتوانیم برای کاستن این خاصیت خاک از آهک استفاده کنیم. یکی دیگر از فوایدی که خاک دارد اینست که گیاه میتواند از عناصر غذایی که در خاک وجود دارد استفاده کند در واقع گیاهان برای رشد و تولید محصول احتیاج به عناصری دارند که آنها را به عناصر ماکرو و میکرو تقسیم بندی میکنند. یکی از عناصر ماکرو نیتروژن میباشد و این عنصر نقش بسیار مهمی در رشد گیاه دارد بطوریکه با کمبود آن رشد گیاه کم شده و برگ ها پژمرده میشوند. یکی دیگر از این عناصر فسفر میباشد. این عنصر در توسعه ریشه موثر است. از عناصر میکرو میتوان آهن و روی و منگنز و مس و ..را نام برد. که هر کدام در رشد گیاه نقشی دارد. برای مثال روی در فعال کردن آنزیم ها نقش دارد. و یا منگنز در تنفس نقش دارد. اما یکی دیگر از نقش های خاک نگهداری آب است. آب در که در فعل و انفعالات گیاه نقش دارد یکی از مهمترین فاکتورهای رشد برای گیاه به حساب می آید. که البته ظرفیت خاک ها یی با ساختمان های مختلف برای نگهداری آب با هم فرق میکنه یکی دیگه از خصوصیاتی که خاک داره اینه که گیاه میتونه ریشه های خودشو در اون گسترش بده و خودش رو در اون ثابت کنه بطوریکه در اثر بعضی عوامل از جمله آب های روان ویا باد بتونه در جای خودش ثابت بمونه و به حیات خودش ادامه بده و همینطور وجود نور که در هنگام جوانه زنی مضر میباشد و از جوانه زنی جلوگیری میکند نیز در خاک بصورت نکته مثبتی درآمده بطوریکه در تاریکی که برای بذر هایی که در خاک قرار میگیرن بوجود آمده در واقع یکی از شرایط مطلوب برای آنها که نبود نور است تامین شده و با داشتن شرایط دیگر مناسب برای جوانه زنی میتوانند جوانه بزنند و رشد خود را آغاز کنند. البته با تمام ویژگی های مثبتی که خاک دارد گاهی این فاکتور مهم گیاهی برای گیاهان ممکن است در بعضی جاها به اندازه کافی وجود نداشته باشد. آیا این به این معنی است که ما دیگه نمی تونیم گیاهی رو بوجود بیاریم و باید از این نعمت الهی محروم باشیم؟ مسلما اینطور نیست و ما میتوانیم با شناخت نقش خاک و مهیا کردن شرایطی که خاک برای گیاه بوجود می آورد بطور مصنوعی به پرورش گیاهان اقدام کنیم. که برای این نوع کشت میشه کشت هیدروپونیک یا معنی فارسی آن کشت آبی یا همون آبکشت رو نام ببرم. که البته چون فعلا موضوع در مورد خاک و نقش اونه در این مورد حرفی نمیزنم ولی در پایان بگم که خاک فاکتور بسیار مهمی برای وجود گیاهان و در کل حیات است.

تناوب- آيش و روش هاي زراعي نوين ذرت:

                                                                به نام خدا

موضوع تحقيق : تناوب- آيش و روش هاي زراعي نوين ذرت

درس:زراعت غلات

مقدمه:

اهميت اقتصادي ذرت که کشت آن در دنياي جديد از هزاران سال پيش رواج داشته است برهمگان روشن است. زيرا کليه قسمت هاي آن اعـم از دانه و شـاخ و برگ و حتي چوب بلال و کاکل آن استفاده مي شود و در تغذيه انسان (25-20 درصد) تغذيه دام وطيور (75-70 درصد) و دارو سازي و صنعت (5 درصد) مصارف فراواني دارد. اين گياه به دليل قدمت و قدرت تطابق و سازگاري زياد با آب و هواهاي مختلف در تمام دنـيا گسـترده شده است و با کوشـش و هـمت متخصصـان اصلاح نباتات ارقامي مقـاوم و سـازگار با شرايط مختلف آب وهوايي توليد شده که بر اين گستردگي کشت افزوده است به طوري که درسال 1984 که از لحاظ سطح زير کشت و ميزان کل تـوليد (129628 هزار هکتار و 449255 هزار تن ) در جهان مقام سوم را بعداز گندم و برنج داشته است.اکنون به توضيح قسمتي از روشهاي تناوب-آيش و روشهاي نوين زراعي ذرت مي پردازيم. 

تناوب- آيش و روشهاي نوين زرا عي ذرت:

1- تناوب و آيش: تناوب عبارت است از تکرار زراعت هاي مختلف يا زراعت وآيش به طور متوالي همراه با نظم و ترتيب خاصي در يک قطعه زمين که اغلب يک دوره کامل آن چندين سال طول مي کشد.

کاشت ذرت در يک قطعه زمين براي چندين سال متوالي مشکلاتي را به وجود خواهد آورد که بر خي ازآنها عبارتند از:

الف) ازدياد آفات، بيماريها و علفهاي هرز:

بيماريها به خصوص بيماريهاي خاکزاد که عامل بيماري از راه خاک انتقال مي يابد، مثل سياهک ذرت، تا حد زيادي منتشر مي شوند.

ب) تخريب ساختمان خاک و کاهش سودمندي آن:

ساختمان خاک خراب و باعث فشرده شدن خاک،ضعف زهکشي، نياز به مصرف انرژي زيادتر براي شخم زدن، سله بستن، فرسايش و سر انجام کاهش محصول مي شود.

ج) کاهش حاصلخيزي خاک:

دراثر کشت متوالي ذرت در يک قطعه زمين، تعدادي از عناصر غذايي خاص که ذرت به آنها نياز بيشتري دارد مصرف خواهد شد وباعث ضعف زمين مي شود و ميزان توليد در کشت هاي بعدي کاهش مي يابد.

مواد غذايي زمين به خصوص در عمقي معين وثابت، يعني در منطقه اي که سيستم ريشه اي ذرت قرار دارد، مصرف مي شود وکاهش مي يابد. لذا ذرت مي تواند به طور مؤثري در يک سيستم تناوب به عنوان زراعت اصلي کاشته شود، زيرا آزمايش ها نشان مي دهد که ذرت در سيستم تناوب بيشتر از ذرتي که براي چندين سال متوالي در يک قطعه زمين کاشته مي شود محصول مي دهد. برنامه تناوب مناسب باعث مي شود که علفهاي هرز مزرعه که ذرت به خصوص در اوايل رشد به آنها خيلي حساس است، از بين بروند؛ اگر ذرت پس از گياهان وجيني کاشته شود محصول خوبي توليد مي کند. با قرار دادن گياهان از خانواده بقولات در برنامه تناوب، مي توان خاک را از نظر ازت قوي کرد و با کمتر مصرف کردن کود ازت دار در زراعت ذرت که بعد ازآن کاشته مي شود، هزينه زراعت ذرت را کاهش داد و درآ مد را بيشتر کرد.

آيش ونکاشت عبارت است از رها کردن زمين زراعي بدون کشت براي يک يا چند فصل زراعي. اين عمل رطوبت را در خاک ذخيره ، ساختمان خاک را اصلاح و مواد غذايي را به معدني شدن وادار مي کند. در دوره آيش، زمين را شخم و کلو خه ها را با ديسک زدن و هرس يا چنگک زدن خرد مي کنند و بدين وسيله علف هاي هرز را از بين مي برند و رطوبت را براي کسب موفقيت در زراعت آينده ، در خاک حفظ مي کنند. چنانچه ميسر باشد وزمين به اندازه کافي وجود داشته باشد ، پس از برداشت محصول از يک قطعه زمين ذرت، زمين را شخم مي زنند و آيش مي گذارند و در صورت وجود کود دامي پوسيده ، برحسب ميزان حاصلخيزي خاک 30تا 40 تن کود دامي را قبل از شخم زدن به زمين اضافه و زمين را به حال خود رها مي کنند تا خوب تهويه شود. کلوخه هاي خاک و کود دامي در اثر عوامل جوي پوک وپو سيده مي شوند، نزولات آسماني در زمين ذخيره وآفات بيما ريها در اثر سرما و يخبندان زمستان تلف مي شوند تا زمين حا صلخيز و مرغوبي براي کشت آينده مهيا گردد. ولي چنانچه زمين به اندازه کافي وجود ندارد و امکان آيش نيست ذرت بايد در يک برنامه تناوب زراعي مناسب قرار گيرد تا خاک قوت و حاصلخيزي خود را حفظ کند و براي نيل به اين هدف بايد از گياهان خانواده بقولات نيز استفاده شود.

نوع تناوب بر حسب شرايط آب و هوايي منطقه ، حاصلخيزي خاک، ميزان آب و نيازهاي منطقه تفاوت مي کند. اگر در منطقه دام فراوان وجود دارد و نياز به علوفه و نباتات مرتعي است، بايد در برنامه تناوب اين گونه گياهان وارد شوند، البته مشروط بر اينکه آب فراوان نيز در دسترس باشد. اگر منطقه سرد يا گرم است ، بر حسب طول فصل گرما برنامه تناوب تغيير کرده و مي تواند دو يا چند محصول در يک سال و در يک زمين نيز کاشته شوند.

در نواحي که ذرت آبياري مي شود و يا مقدار وتوزيع بارندگي مناسب است، تناوب هاي مختلفي با ذرت امکان پذير است. گيا هاني مثل گندم، نخود، سيب زميني، نيشکر، شبدر برسيم، يونجه، جو و يولاف(جوي دوسر) و غيره مي توانند در برنامه تناوب قرار گيرند و بعد از برداشت ذرت کاشته شوند. تعدادي از مهمترين تناوبها که با کمي تغيير در آنها در شرايط آب و هوايي مختلف قابل اجرا هستند عبا رتند از:

ذرت- سيب زميني يک ساله

ذرت- گندم يا جو يک ساله

ذرت- سيب زميني- گندم يک ساله

ذرت- شبدر برسيم يک ساله

ذرت- کلزا دو ساله

ذرت- گندم- نيشکر دو ساله

ذرت- گندم- پنبه- شبدر برسيم دو ساله

ذرت- گندم- ذرت خوشه اي-نيشکر سه ساله

تناوب يونجه چند ساله(3تا5 ساله) –ذرت-غلات (گندم يا جو) ، در مناطقي که دامپروري وجود دارد براي تاً مين علوفه دام ها مناسب است. تناوب- پنبه-ذرت- غلات(گندم يا جو) ، تناوب توتون- ذرت-غلات(گندم يا جو) و تناوب برنج- ذرت- غلات(گندم يا جو) در مناطقي که کشت پنبه، توتون و يا برنج معمول است، مناسب به نظر مي رسد. اگر در منطقه آب کافي جهت آبياري وجود داشته باشد ، تناوب شبدر، گندم، سيب زميني و ذرت را مي توان اجرا کرد و در اين صورت ذرت پس از يک گياه غده اي مثل سيب زميني ، محصول خوبي مي دهد. در ايران کاشت ذرت در بهار و سپس گندم يا جو در پاييز بسيار مرسوم است. در مناطق سرد سير پس از برداشت جو در بهار، ذرت علوفه اي مي کارند و علوفه مورد نياز تابستان را تاًمين مي نمايند. ولي از کاشت ذرت دانه اي و ارقام دير رس خودداري مي شود زيرا با شروع سرما در پاييز، دانه ها نخواهند رسيد.

2- روشهاي زراعي نوين:

کارشناسان و متخصصان کشاورزي جهان اعتقاد دارند که افزايش توليد غذا در جهان از طريق افزايش سطح زير کشت بيش از اين ميسر نيست زيرا هرجا که آب وزميني مناسبي وجود داشته ،کاشت هم صورت گرفته است. حتي بعضي از کشورها مثل هلند وچين پا را فراتر نهاده با خشک کردن حاشيه دريا ها ،زمين قابل کشت ايجاد کرده اند. در کشورهاي در حال رشد مثل ايران هم زمين هاي حاصلخيز وقابل کشت فراواني وجود دارد که در حال حاضر بدون کشت رها شده اند، ولي محدوديت آب ، مانع از به زير کشت درآوردن آنها مي شود. لذا با افزليش روز افزون جمعيت در جهان به خصوص در کشور هاي در حال رشد، افزايش توليد وتهيه غذاي کافي فقط با افزايش محصول در واحد سطح امکان پذير است . براي افزايش توليد درواحد سطح راه هاي زيادي وجود دارد ، از طريق تحقيقات به نژادي با به دست آوردن ارقام پر محصول وسازگار با شرايط آب وهوايي ، خاک و محيط هاي مختلف وتهيه ارقام مقاوم به آفات وبيماريها و غيره و از طريق تحقيقات به زراعي ، با انجام صحيح وبه موقع عمليات زراعي و مصرف نوع مطلوب نهاده هاي کشاورزي از جمله تهيه زمين ،تا ريخ کاشت ، ميزان بذر در هکتار ، کيفيت بذر ، تعداد بوته در هکتار ، ميزان وموقع آبياري ، ميزان و موقع پخش کود ، نوع کود مصرفي ، مبارزه با علفهاي هرز ،برنامه تناوب و آيش مي توان محصول بيشتري بدست آورد . با اين همه تحقيقات وسيع در جهان ، هنوز هم افزايش توليدات کشاورزي هم پاي افزايش جمعيت پيش نمي رود ولي محققان همچنان براي سير کردن مردم و نجات جهان گرسنه تقلا مي کنند. به خاطر محدوديت منابع طبيعي مانند آب و زمين، محققان براي تهيه غذا به راه هاي مختلف متوسل مي شوند، به طوري که هم اکنون توليد برخي از محصولات از طريق آبکشت يا کشت بدون خاک وکشت در شن در کشور هاي کم زمين مثل ژاپن وحتي در کشورهاي کم آب که تکنيک بالايي دارند ، معمول شده است وحتي براي حفظ رطوبت خاک با استفاده از مواد ساختگي يا طبيعي مثل پرليت و بنتونيت ، بيابانهاي شني و سنگلاخ (مثلا در برزيل توسط ژاپني ها ) سبز خواهد شد با توجه به اينکه در جهان به خصوص در کشورهاي در حال رشد ، کشاورزان خرده مالک فراواني هستند که به روش هاي سنتي وبا دست وحيوانات اکثر عمليات کشاورزي را انجام مي دهند، به علت سرمايه کم، قدرت مکانيزه کردن زمين را ندارند و اصولا به علت کوچک بودن مزرعه امکان کاربرد ماشين به راحتي ميسر نيست. لذا براي بالا بردن توليد در واحد سطح ودر واحد زمان تحقيقاتي تحت عنوان روشهاي کشت چند محصولي مورد توجه محققان جهان قرار گرفته است وآزمايشهاي زيادي را براي رفع مشکلات آن نيز انجام داده اند ، يکي از آن روشها که از قديم الايام نيز کشاورزان کشور ما به کار مي بستند ، کشت مخلوط است.

روش کشت چند محصولي:

روش کشت چند محصولي يعني روياندن دو محصول يا بيشتر در يک سال و در يک زمين. به عبارت ديگر افزايش دفعات کاشت و تعداد محصول در يک سال و در يک زمين با استفاده از ابعاد زماني و مکاني . اين روش خود شامل روش کشت متوالي و روش کشت در هم است. اضافه مي شود که سال زراعي 12 ماه است بجز در بعضي از نواحي خشک که به علت محدوديت رطوبت يک محصول مي تواند هر دو سال يکبار کاشته شود . در اين نواحي با روش کشت متوالي دو محصول يا بيشتر در هر دو سال کاشته مي شوند.

روش کشت متوالي:

عبارت است از روياندن دو محصول متوالي يا بيشتر در يک زمين در يک سال، به طوري که يک محصول پس از برداشت محصول قبلي کاشته مي شود. در اين روش ،افزايش تعداد محصول فقط با استفاده از بعد زماني است. رقـابت بين گياهـان وجـود نـدارد و کشـاور زان در هر زمـان فقـط يک مـحصول را مـراقـبت و مـديريت مي کنـند . اگـر در يک سـال ودر يک زمـين دو محصول متوالـي مثل ذرت و گنـدم (جو يا شبدر برسيم ) کاشته شود ، آن را روش کشت دو محصولي واگر سه محصول متوالي مثل ذرت-سيب زميني-گندم ويا گندم-ذرت- جو کاشته شود آن را روش کشت سه محصولي واگر چهار محصول متوالي در يک زمين ودر يک سال کاشته شود آن را روش کشت چهار محصولي مي گويند.

روش کشت درهم ، مزايا ، احتياطات و مراقبتهاي لازم:

عبارت است از روياندن دو محصول يا بيشتر به طور هم زمان در يک زمين. در اين روش افزايش تعداد محصول با استفاده از هر دو بعد زماني و مکاني است، در تمام دوران يا بخشي از رشد محصول، رقابت بين گياهان وجود دارد و کشاورزان درهر زمان بيشتر از يک محصول را در يک زمين مراقبت ومديريت مي کنند. اين روش انواع مختلفي دارد. اگر روياندن دو محصول يا بيشتر به طور همزمان در يک زمين ولي به صورت مخلوط باشد و هيچ گونه رديف مشخصي وجود نداشته باشد، مثل کشت مخلوط يونجه جو در پايـيز ، آن را روش کـشت مخـلوط مي گويند ولي اگـر به صـورت رديفي باشـد که به طـور معمول اين رديفها متناوبند، مثل کشت برنج وذرت، ذرت و سيب زميني و يا ذرت ولوبيا چشم بلبلي آن را کشت درهم رديفي مي گويند. چنانچه اين کشت در نوارهاي باريکي با شد که به طور معمول نيز متناوبند آن را روش کشت درهم نواري مي نامند.

مزاياي روش کشت درهم:

1- در آمد اضافي 2- به حداقل رساندن خطرات احتمالي 3- بهبود شرايط تغذيه گياه 4- مبارزه با علف هاي هرز 5- مديريت بهتر نيروي کار موجود 6- حد اکثر استفاده از منابع موجود 7- کاهش خطرات احتمالي ناشي از افت قيمت محصول 8- شيوع کمتر بيماري 9- حفاظت خاک 10- استفاده فشرده ازکشاورزان 11- حفظ حاصلخيزي خاک 12- به حد اکثر رساندن سود.

احتياطات و مراقبت هاي لازم در روش کشت درهم:

1- انتخاب کشت در هم مشروط به داشتن آب وامـکانات آبياري، کودهـاي شيميايي، وسـايل و تجـهيزات مبارزه با آفات و بيماري ها به مقدار کافي است.

2- گياه همراه بايستي در شرايط معمولي به طور مستقل رشد کند و براي زراعت اصلي ايجاد مزاحمت ننمايد.

3- ارقام مناسب ومقاوم به بيماري ها بايد به کار گرفته شوند.

4- ضوابط و معيارهاي حفظ نباتات بايد رعايت شوند.

5- فنون کشاورزي مطلوب مثل کشت جوي و پشته اي ، آبياري نشتي وغيره بايستي بر طبق نياز گياهان و دوران رويش در نظر گرفته شوند.

6- گياه همراه نبايد حالت تجاوزگري و تهاجمي دا شته باشد.

7- گياه همراه بايستي سالم باشد، در غير اين صورت ممکن است زيان برساند.

گياهان همراه که در کشت درهـم با ذرت دانه اي مناسب گزارش شده اند عبارتـند از: لوبيـا چشـم بلبلي، سويا، ماش سبز، سيب زميني، بادام زميني، کرچک آفتابگردان وانواع لوبيا. در زراعت ذرت علوفه اي معمولا از لوبياي چشم بلبلي و سويا براي کشت درهم استفاده مي شود.

منابع:

1- ميرهادي / محمد جواد / 1380/ ذرت / وزارت جهاد کشاورزي

2- طالب نژاد / عليرضا (و ديگران) /1376 / ذرت / اراک:سازمان کشاورزي استان مرکزي

3- ويلياني / هما / 1373 / راهنماي ذرت دانه اي در خوزستان / اهواز: سازمان کشاورزي خوزستان

4- مير هادي / محمد جواد / 1372 / کشت چند محصولي روشي نو براي افزايش درآمد کشاورزان / مجلس و پژوهش ( نشريه مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي.)

اثر رژيم رطوبتي و ويژيگي هاي خاك بر فسفر بومي و بازيابي فسفر افزوده شده به خاك هاي آهكي

فسفر به عنوان يك عنصر ضروري در توليد محصولات كشاورزي مهم است. از سوي ديگر توانايي آن در القاي كمبود عناصر كم مصرف ضروري و اثرات منفي آن بر محيط زيست سبب توجه بيشتر به اين عنصر شده است. از آنجا كه رژيم رطوبتي و ويژگي هاي خاك از جمله عوامل مهم در واكنش فسفر در خاك هستند، تحقيق حاضر جهت بررسي تاثير دو سطح فسفر (صفر و 300 ميلي گرم فسفر در كيلوگرم خاك از منبع دي هيدروژن پتاسيم فسفات) و دو رژيم رطوبتي (غرقاب و رطوبت 20% وزني) بر فسفر محلول در بي كربنات سديم (روش اولسن) در 20 خاك آهكي با ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي متفاوت در زمان هاي 1، 2، 5، 10، 20، 40، 80 و 160 روز بصورت طرح كاملا تصادفي در دو تكرار انجام شد. جهت بررسي اثر مستقيم و غيرمستقيم ويژگي هاي خاك بر بازيابي فسفر، از روش ضرايب مسير استفاده شد. نتايج نشان داد كه غرقابي شدن خاك سبب افزايش فسفر بومي در زمان هاي 2، 1، 5 و 10 روز در مقايسه با رطوبت 20% وزني شد، و در زمان هاي بيشتر اثر معني داري نداشت. رژيم رطوبتي غرقابي سبب كاهش معني دار بازيابي فسفر اضافه شده به خاك در روزهاي 80 و 160 در مقايسه با رطوبت 20% وزني شد، در حالي كه در ساير زمان ها اثر معني داري بر آن نداشت. با توجه به اثر معني دار رژيم رطوبتي و برهمكنش رژيم رطوبتي و ويژگي هاي خاك بربازيابي فسفر در روزهاي 80 و 160، اثر ويژگي هاي خاك بر بازيابي فسفر در اين زمان ها بررسي شد. نتايج حاصله نشان كه در حالت غرقابي اكسيدهاي آهن، آلومينيوم و منگنز، رس و نسبت رس به كربنات كلسيم فعال بصورت منفي و كربنات كلسيم معادل بصورت مثبت بر بازيابي فسفر اضافه شده به خاك در روزهاي 80 و 160 تاثير داشته است. در رطوبت 20% وزني نيز روند مشابهي ديده شد با اين تفاوت كه اثر اكسيدهاي آهن و كربنات كلسيم معادل بر آن معني دار نبود. نتايج ضرايب مسير نشان داد كه در رطوبت 20% وزني اثر مستقيم كربنات كلسيم معادل و كربنات كلسيم فعال بر بازيابي فسفر بيشتر از رژيم غرقابي بود. نتايج ضرايب مسير همچنين بيانگر نقش مستقيم و غير مستقيم كربنات كلسيم معادل و نسبت رس به كربنات كلسيم فعال در واكنش فسفر در خاك هاي آهكي ما در هر دو رژيم رطوبتي مورد مطالعه مي باشد. با توجه به اينكه واكنش فسفر در خاک به ميزان قابل توجهي تحت تاثير اكسيدهاي آهن، آلومينيوم و منگنز قرار گرفت. بنابراين تحقيقات بيشتري همراه با اندازه گيري تغيير شكل هاي شيميايي آهن، آلومينيوم و منگنز در رژيم هاي رطوبتي متفاوت و توانايي شكل هاي متفاوت آنها در جذب و آزادسازي فسفر توصيه مي شود.

كليد واژه: فسفر، رژيم غرقابي، رطوبت 20% وزني، ويژگي هاي خاك، ضرايب مسير

خاکهای مناسب پرورش و نیاز غذایی بوته چای

چای گیاهی دائمی با محصولی برگی و اسیدی پسند است و در PHحدود 5/5-5/4 رشد بهتری دارد. چون چاي نیاز فراواني به AlوMn دارد لذا در خاکهای اسیدی بهتر رشد مي‌كند. چای خاکهای سبک و سرشار از مواد آلی را ترجیح می دهد و به رطوبت خاک نیاز فراوان دارد و در عین حال نفوذپذیری خاک و زهکشی مناسب حائز اهمیت است. در خاکهای زیر کشت چای سطح آب زیر زمینی باید پایینتر از cm90 باشد و چنانچه بارندگی زیاد و خاک خیلی سنگین باشد محدودیت کشت پیش می آید. بافت ایده آل برای پرورش چای لوم شنی تا لوم می باشد .

عناصر غذایی اصلی : { ازت ، فسفر ، پتاسیم }

ازت: یکی از مهمترین عناصر تشکیل دهنده کلروفیل، اسیدهای آمینه، پروتئین ها، پرتوپلاسم، هورمونها و ویتامین ها می باشد. محصول برداشت شده چای حدود 4الی5 درصد ازت براساس ماده خشک را شامل می شود. هنگامی که مقدار ازت موجود در برگها کمتر از 3 د رصد در ماده خشک چای باشد، علائم کمبود ظاهر می شود و این کمبود رشد همه جانبه گیاه را تحت تاثیر قرار می دهد. ونتیجه آن کوتاه شدن دوره رشد سريع، زردی عمومی برگها، کوچکتر و کوتاه شدن میان گره ها و در کل بد شکل شدن بوته ها ی چای و خزان عمومی گیاه می باشد. با توجه به مقدار مواد آلی و هوموس خاکهای چای و براي رفع كمبود ازت باغهای چای استعمال کودهای ازتی ضروری می باشد. گیاهان چای قادر به استفاده از هر دو یون نیترات و آمونیوم ( NH4+) می باشند ولی یون آمونیوم را ترجیح می دهند. در خاکهایی با PH 5الی 6 سولفات آمونیوم (SOA) بهترین منبع ازت در مقایسه با نیترات آمونیوم و اوره برای چای می باشد زیرا سولفات آمونیوم نه تنها آمونیوم و سولفات را برای تغذیه چای فراهم می سازد بلکه مواد غذایی را نیز از ذخایر خاک آزاد می سازد. نیترات آمونیوم که هم محتوی ازت آمونیوم و هم ازت نیترات می باشد بهترین منبع ازت برای مصرف زمستانه مزارع چای در صورت رعایت تقسیط تشخیص داده شده است. اوره ارزانترین منبع ازت بوده و قسمت بیشتر ازت سالانه در شرایط رطوبی به صورت آمونیوم و نیترات در اختیار گیاه قرار داده می شود. استعمال اوره در هوای سرد و یا در ارتفاعات زیاد، سبب تولید علایم مسمومیت بواسطه تجمع نیتریت می شود که در اثر نیتریفیکاسیون کند بوجود می آید. برای راندمان بهتر ، توصیه می شود که از کل ازت مصرفی، حدود 20 درصد به شکل سولفات آمونیوم برای استعمال در اوایل بهار ، 65 درصد به شکل اوره برای استفاده بین ماههای اردیبهشت تا مهر برای اجتناب از آبشويي و 15 درصد باقیمانده به شکل نیترات آمونیوم برای استفاده در اوایل زمستان در نظر گرفته شود.

فسفر: یکی از عناصر ضروری که در خاکهای اسیدی با محدودیت جذب توسط گیاه مواجه می‌شود و نقش مهمی در تشکیل چوب و ریشه های جدید و تشکیل ATP ایفا می کند. فسفر برای تقسیم سلولی و رشد ضروری بوده و بدون فسفر کافی، محصول چای به سطح عملکرد اقتصادی نمی رسد. به طور متوسط مقدار فسفر در شاخساره‌های تازه چای حدود 18/. درصد تا 34/0 درصد ماده خشک می باشد و مقدار فسفر کمتر از 18/0 درصد برای چای حد بحرانی (کمبود) می‌باشد.

کمبود فسفر با تیره تر شدن برگهای بالغ پایینی بوته و از بین رفتن شفافیت برگها مشخص می‌شود. بر اثر کمبود فسفر ساقه ها باریک، میان گره ها کوتاه‌تر و تشکیل ریشه ها کاهش می یابد. کمبود این عنصر منجر به کاهش برگهای بوته و حتی مرگ سر شاخه ها می شود. در مناطق چاي خیز توصیه می شود فسفر در عمق 15-25 سانتی متری خاک در حفره هایی که با دیلم در کنار بوته های چای ایجاد می شود قرار داده شود. برای رفع نیاز فسفر باغهای چای، استعمال خاکی فسفر بهتر است هر دو سال یکبار انجام شود .

پتاسیم : بعد از ازت مهمترین ماده غذایی برای بوته چای می باشد. پتاسیم نقش مهمی را در نگهداری آب، تقسیم سلولی، رشد بوته چای و تشکیل ساختارهای دیواره و اسکلت گیاهان جوان بازی می کند. اهمیت پتاسیم در شرایطی که درجه حرارت پایین و فصل خشک طولانی باشد بیشتر محسوس و قابل توجه است. چای خشک به طور متوسط دارای 5/1 تا 2 درصد پتاسیم خشک می باشد. در مراحل اولیه کمبود پتاسیم، کاهش تدریجی در محصول مشاهده می شود. در مراحل پیشرفته تر، علایم به شرح ذیل مشهود است:

الف) نکروز حاشیه ای در برگهای بالغ ،

ب)خزان بی موقع و باقیماندن برگهای جوان در نوک شاخساره ،

ج)رشد چوب و سر شاخه های باریک و

د) سرانجام مرگ بوته‌ها

در اکثر باغهای قدیمی خزان، تضعیف برگها و افزایش رنگ قرمز بوته ها بیشتر از علایم دیگر مشاهده می شود که عامل اصلی آن کمبود پتاسیم تشخیص داده شده است. تقسیط کودهای پتاسه به طور معنی داری عملکرد بوته چای را بالا می برد- مصرف پتاسیم عملکرد چای سیاه را 16-5 درصد افزایش می دهد و بعلت افزایش مقدار پلی فنلها در چای سیاه کیفیت آن را بهبود می بخشد. از کودهای پتاسه، سولفات پتاسیم در افزایش رشد رویشی مزرعه چای موثرتر است.

عناصر غذایی ثانوی: { کلسیم ، منیزیم ، گوگرد }

کلسیم : در اقتصاد آب گیاه، سنتز پروتئین ها، خنثی کردن اسیدهای داخل گیاه، توسعه مناسب ریشه‌ها، جذب ازت و رشد مریستمهای انتهایی موثر می باشد. مقدار متوسط ونرمال کلسیم موجود در شاخساره های تازه حدود 3/0 -9/0 درصد ماده خشک گزارش شده است .

کمبود کلسیم بوسیله برگهای پیر شکننده و با برگهای جوان پوشیده از نواحی رنگ پریده در کناره‌های پهنک که بعدا" به رنگ قهوه ای تیره در می آید مشخص می شود. از سوی دیگر زیادی کلسیم در خاکها از سرعت رشد می کاهد. در اثر کمبود کلسیم برگهای جوان زرد شده و به طرف داخل لوله می شوند و نوک و حاشیه برگها در اکثر حالات سیاه سوخته شده و در نهایت بوته برگهایش را از دست می دهد. برای تغذیه بهینه کلسیمPH 5/4 – 5/5 مناسب می باشد. آهک دهی فقط برای باغهای چای بالغ که برداشت منظم دارند قابل توصیه است و برای زمینهای واکاری شده و باغهای چای جوان قابل توصیه نمی باشد.

منیزیم : از نظر رشد اقتصادی گیاهان چای بعد از ازت و پتاسیم در درجه سوم اهمیت قرار دارد. تنها ماده تشکیل دهنده ملکول کلروفیل که فتوسنتز را کنترل می کند و در انتقال قندها موثر می باشد. اضافه کردن منیزیم به همراه پتاسیم به باغات چای باعث افزایش 18-10% عملکرد چای سیاه می‌شود. کمبود منیزیم با ریزش بی موقع برگ دربوته های مبتلا و زردی برگهای پیر و تشکیل موزائیک با رنگ قهوه ای - زرد مشخص می شود و در بین رگبرگها شکلV معکوس دیده می شود. مقدار منیزیم در خاکهای پرورش چای عموما" پا یین تر از حد متوسط می باشد و برای حفظ باروری پایدار، کافی نبوده که با مصرف آهک دولومیتی نیاز بوته چای به منیزیم نیز تا حدود زیادی بر طرف می شود. همچنین استفاده از سولفات منیزیم یا سولفات پتاسیم منیزیم به صورت محلول پاشی یا مصرف خاکی نیز در باغهای چای توصیه می شود .

گوگرد : یک ماده حیاتی برای بوته های چای است. کمبود گوگرد به نام زردی چای (Tea Yellows) معروف و مشهودترین علامت آن شبکه ای شدن رگبرگها در برگهای جوان می‌باشد به طوری که حاشیه برگها زرد رنگ شده و رگبرگها به طور برجسته به رنگ سبز تیره و در مراحل پیشرفته تر میان گره ها کوتاهتر شده و رشد جوانه های جانبی به صورت شاخه های کوچک و سرانجام بوته خالی از برگ شده و به تدریج سر خشکیدگی شاخه ها و عاقبت مرگ کل بوته ها پیش می آید واز منابع کودی گوگرد سولفات آمونیوم در دسترس می‌باشد.

ریز مغذیها : { روی ، مس ، آلومینیوم }

روی : روي تنها ریز مغذی است که کمبود آن در بیشتر خاکهای پرورش چای گسترش وسیعی دارد و مصرف آن برای حفظ باروری بالای چای لازم است. روی به جذب ازت و فسفر توسط گیاهان کمک می کند. علایم کمبود زمانی مشاهده می شود که مقدار روی در برگها کمتر از 10ppm در ماده خشک باشد. کمبود روی با میان گره های خیلی کوتاه، برگهای داسی شکل و کلروز و شاخساره های جانبی کوتاه (روزت) مشخص می شود. ریشه بوته های مبتلا اغلب کم بوده و بر روی عملکرد اثر منفی دارد. محلولپاشی بهترین روش مصرف روی برای چای می باشد و روی محلولپاشی شده بر روی شاخه و برگ در عرض 24 ساعت جذب شده و ثابت شده در 8 ساعت اول حداکثر جذب صورت می‌گیرد در حالیکه 3 هفته برای جذب کامل روی مصرف شده در خاک وقت لازم است. همچنین استعمال روی بصورت محلولپاشی در خزانه باعث تقویت رشد گیاهان جوان می شود . مصرف روی برای باغ هرس شده خیلی خطرناک است و باید با دقت زیادی انجام شود .اولین مصرف روی بایستی در طول دوره بهبود بوته های هرس شده و مصرف نوبت دوم آن در مرحله هرس سرزني انجام شود. براساس آزمایشات انجام شده محلول یک درصد سولفات روی برای محلولپاشی بهتر است و مناسبترین زمان مصرف آن اوایل صبح می باشد .

مس : اهمیت بسزایی در مرغوبیت چای دارد به طوری که با دخالت در عمل تخمیر برگ سبز چای مستقیما" در طعم ورنگ آن اثر می گذارد.هر گاه میزان مس به کمتر از ppm15 تقلیل یابد از مرغوبیت چای کاسته می شود. زیرا مس فعال کننده پلی فنل اکسیداز است که در عمل تخمیر اثر مستقیم دارد. در بوته های مبتلا به کمبود مس، نوک برگها زرد شده و رگبرگ اصلی بد شکل می‌شود و به سرعت دچار آفات مختلف می گردند. از بین ریز مغذی ها مس بیش از هر عنصر دیگری در فرآیند تعرق موثر می باشد. بوته های مبتلا ، مقاومت در برابر خشکی، حرارت، سرما و یخبندان را از دست می دهند. از سولفات مس برای محلولپاشی بوته های چای استفاده می کنند .

آلومینیوم : موجب جذب بهتر فسفر در گیاه می شود و بیشتر بدین سبب چای را گیاهی آلومینیوم دوست می نامند. غلظت آلومینیوم محلول در خاک با كاهشpH خاک بالا می رود و رشد چای به علت تشکیل فسفات آلومینیوم بهتر صورت می گیرد. در برخی از مناطق مسمومیت ناشی از Al دیده می‌شود. ولی بوته های چای جزو مقاومترین گیاهان در خاکهای اسیدی به زیادی Al می باشد و تا غلظت PPM700 راتحمل می کنند.

دیگر ریزمغذیها :آهن و منگنز به مقدار فراوانی در خاکهای اسیدی قابل دسترس هستند. به طوریکه کمبود آنها ناممکن بوده و مسمومیت ناشی از آنها نیز نادراست. کمبود آهن در باغهای چای به صورت زردی عمومی برگها ظاهر می شود. اماغلظت منگنز با بالا رفتن سن برگها، زیاد می شود و کمبود آن بیشتر در خاکهای شدیدا" اسیدی دیده می شود و کمبود آن با برگهای بالغ شکننده مشخص می شود .

بهترين زمان تهيه كود سبز، پس از به گل رفتن گياهان است

گياه كودي انتخاب شده بايد در زمان گلدهي يا خوشه بستن به زير خاك برده شود. زيرا كه قبل از اين زمان، رشد و نمو قسمت هاي سبزينه اي گياه كافي نبوده و از برگرداندن آن ماده آلي زيادي به خاك اضافه نخواهد شد. كود سبز به منظور تقويت زمين از لحاظ مواد آلي غذايي مورد استفاده قرار مي گيرد كه بدين منظور گياهان، براي مدت زماني معين در مزرعه كاشته شده و بعد از رشد كافي به زمين برگردانده مي شوند.

از گياهان زراعي گوناگون اعم از علوفه اي و بقولات مانند انواع شبدر، عدس، باقلا و ... و همچنين گياهان خودروي مانند ختمي، گل بنفشه، مرغ و حتي بعضي از اجزاي گياهي مانند ساقه و برگ سيب زميني و شلغم مي توان به عنوان كود سبز استفاده كرد.

گياهاني براي تهيه كود سبز مناسب هستند كه:

1- داراي رشد سريعي بوده ومدت كوتاهي زمين زراعي را اشغال كنند.

2- پرشاخ و برگ، شاداب و سرشار از مواد غذايي باشد تا هم با سايه خود مانع سبز شدن بذر علف هاي هرز شوند و هم زير خاك بردن آنها به سادگي انجام گيرد.

3- كم توقع بوده و براي حداكثر رشد خود به كود حيواني يا شيميايي كمتري احتياج داشته باشند.

4- نياز آبي آنها بسيار كم باشد كه اين ويژگي در مناطق گرمسيري و خشك اهميت بيشتري دارد.

- مزاياي استفاده از كودهاي سبز

1- تأمين ماده آلي: يكي از اثرات استفاده از كودهاي سبز تأمين ماده آلي خاك است، به خصوص زماني كه كود حيواني كافي در دسترس نبوده و يا بقاياي گياهي به جا مانده در زمين به حدي نباشد كه بتواند مقدار هوموس خاك را در حد مطلوبي نگاه دارد. پس از برگرداندن كود سبز در خاك، هم قسمت هاي هوايي و هم ريشه هاي آن پوسيده شده و ماده آلي خاك را افزايش مي دهد. كود سبز در زمين هاي سبك (شني) ايجاد چسبندگي مي كند و در زمين هاي سنگين (رسي) خاك را پوك و سبك مي كند.

2- افزايش ازت: كود سبز علاوه بر كربن آلي، مقداري ازت آلي به خاك اضافه مي كند. اين مقدار ازت بر حسب شرايط، ممكن است ناچيز يا قابل توجه باشد. براي مثال چنانچه يك گياه لگومينه (گياهان خانواده بقولات) به خاك برگردانده شود، با توجه به اين كه بيشتر اين گياهان در شرايط مساعد، آمادگي و قدرت جذب و تثبيت ازت آزاد هوا را دارند. احتمال افزايش ذخيره ازت خاك زياد است، حال آن كه با برگرداندن گياهي غير لگومينه به خاك فقط در شكل ازت اوليه اك تغيير حاصل شده (ازت معدني به آلي تبديل مي شود) و در مقدار آن افزايشي به وجود نخواهد آمد.

3- حفاظت خاك: در ماه هايي از سال كه خطر فرسايش خاك وجود دارد، براي آن كه خاك بي حفاظ نباشد، ازيك گياه پوششي استفاده مي شود. اين گياهان در مناطقي كه باران هاي زمستانه زياد است از نشست خاك هاي سنگين و همچنين از فرسايش خاك هاي سبك جلوگيري مي كند. اين گياهان در مناطق بادخيز با پوشاندن خاك،سرعت باد را در سطح كم كرده و خاك را در مقابل كنده شدن حفظ و در جاي خود نگه مي دارد. بهترين نمونه از گياهان پوششي، چاودار زمستانه و يولاف بهاره است.

4- تأمين مواد بيوشيميايي خاك: كود سبز به عنوان ماده غذايي مورد استفاده ميكروارگانيسم هاي خاك قرار مي گيرد و گاز كربنيك، گاز آمونياك، تركيبات نيتراته و بسياري از تركيبات ساده و پيچيده ديگر را توليد كرده و مورد استفاده نباتات زراعي قرار مي دهد.

- روش هاي كشت كودهاي سبز

كودهاي سبز را بر حسب شرايط مختلف مي توان به طور كلي به دو صورت اصلي و في مابين كشت كرد. از جمله مزاياي انتخاب روش صحيح كشت اين است كه هم از فاصله زماني موجود عد از برداشت و كاشت نباتات زراعي استفاده بيشتر شده و هم از خاك و از رطوبتموجود در آن به طور كامل استفاده مي برند و ادوات و ماشين آلات كمتري هم به كار گرفته مي شد.

منظور از كشت اصلي آن است كه، مانند گياهان زراعي، كود سبز هم در فصل معين و به صورت يك زراعت اصلي يا تنها كاشته شود. زمان كشت اصلي مي تواند پاييز و يا در بهار باشد. جز در مورد گياهاني مثل ذرت، ذرت خوشه اي و يا يونجه كه در بهار كشت مي شوند، كشت ديگر كودهاي سبز در پاييز انجام مي گيرد.

قابل ذكر استدر مواردي كهاز كشت يك كود سبز نتيجه مطلوبي به دست نمي آيد، توصيه مي شود كه دو گياه را به صورت مخلوط با هم به عنوان كود سبز كشت كرد. لازم است كه اين دو گياه از نظر خصوصيات زراعي مثل رشد و نمو شاخه، برگ و ريشه و همچنين خصوصيات آب و هوايي و نيازهاي غذايي هماهنگي خاصي با يكديگر داشته باشند. بهترين مثال از كشت مخلوط يولاف و نخودفرنگي و يا چاودار و ماشك است. كشت في مابين در فاصله زماني بين برداشت و كشت دو گياه زراعي متوالي انجام مي گيرد. اگر اين كود سبز بعد از يك گياه صيعي در اواخر تابستان يا اوايل پاييز كشت شده و دوران رشد آن تا زمستان يا حتي بهار سال آينده كه زمين براي زراعت گياه اصلي بعدي آماده مي شود، ادامه يابد به آنها كشت في مابين زمستانه مي گويند. مانند انواع غلات به خصوص جو، چاودار، ماشك گل خوشه اي، چچم ريشك دار، شبدر گل ميخكي و...

اگر كود سبز در فاصله بين برداشت زراعت اصلي پاييزه سال قبل و كاشت زراعت اصلي پاييزه سال بعد كشت شود، به آن كشت في مابين تابستانه مي گويند. (كاشت در اواخر بهار و برداشت در اواخر تابستان يا اوايل پاييز) مانند انواع شبدر، شلغم، چغندر علوفه اي، ذرت خوشه اي و...

- شرايط برگردندن كود سبز به زمين

بهتر است كود سبز را پيش از برگرداندن، غلطك زده و اگر طول ساقه ها بلند است، آنها را درو كرد. در نتيجه ي اين عمل ساقه هاي بلند، روي زمين خوابيدهو زير خاك كردن آنها به وسيله گاوآهن آسانتر صورت مي گيرد. شخم بايد در جهت خط غلطك انجام گيرد زيرا در غير اين صورت گياه كاملاً دفن نشده و مقدار زيادي از آن در مجاورت هوا خشك شده و از بين مي رود.

پس از شخم و دفن كود سبز بايد زمين را نيز غلطك زد تا با مساعد شدن شرايط تهويه زمين، پوسيدن كود تسريع شود. براي بهبود وضع تهويه در مناطق پرآب هم لازم است كه زمين زهكشي شود.

در بعضي مواقع در صورت امكان مي توان كود سبز را در جايي كاشته و پس از برداشت آن را در جاي ديگري به زير خاك برد.

گزارش نهائی طرح مشترک تحقیقی – ترویجی معرفی بهترین مصرف کود آهن در باغات گردو به روش چالکود

روش چالکود شکل خاصی از جایگزینی موضعی کودهای آلی و شیمیایی در خاک می باشد و این روش برای باغ های میوه طراحی شده است که معمولاً دارای مشکل زرد برگی آهکی ( کمبود یا کلروز آهن ) هستند . به هر حال محاسن آن فراوان بوده و اجرای آن در هر باغی مزایایی در برخواهد داشت و در این روش در نزدیک ریشه درخت محل سایه انداز چاله هایی حفر شده و سپس با کودهای آلی و شیمیایی پر می شود و از مزیت آین عمل می توان به قدرت تثبیت کنندگی ماده آلی ، که چاله توسط آن پر شده است اشاره نمود..
چکیده
آهک فراوان در خاک مشکل مهمی را در رشد و فعالیت ریشه درختان و جذب برخی از عناصر از جمله آهن ایجاد می کند، چاله های پر شده با ماده آلی و مکان های فاقد آهک محل مناسبی برای ریشه ها فراهم می آورد لذا به منظور اجرای این طرح دو منطقه گردو کاری انتخاب و در هر منطقه تعداد 20 اصله درخت گردوی یکنواخت انتخاب که 10 اصله به عنوان شاهد و 10 اصله به عنوان تیمار اعمال گردید و سپس نسبت به اجرای طرح در قطعات طرح و شاهد اقدام شد. به طوری که در قطعات تیمار با توجه به وضعیت درخت و نتایج تجزیه آزمایشگاه مقدار 1 تا 2 کیلوگرم کود سولفات آهن همراه با 20 کیلوگرم کود حیوانی به روش چالکود مصرف شد مصرف سایر کودهای عناصر پرمصرف نیز در قطعات تیمار و شاهد بطور یکنواخت انجام گردید و در زمان برداشت محصول عملکرد درختان تیمار و شاهد اندازه گیری گردید.
اهمیت اجرای طرح :
با توجه به اینکه در دو منطقه فوق باغات زیادی به گردو اختصاص دارد و اکثر اراضی این باغات به دلیل آهکی بودن با کمبود آهن روبرو می باشد لذا استفاده از کود آهن به روش چالکود در این باغات ضروری به نظر می رسد.
هدف
1. افزایش کمی و کیفی محصول گردو
2. آموزش باغ داران به استفاده صحیح از کودهایی شیمیایی
3. افزایش در آمد باغ داران با توجه به بالا بردن میزان عملکرد
روش اجرای طرح :
ابتدا باغات یکسان از نظر سن و یکنواختی و شرایط مساوی انتخاب شدند و در هر باغ 20 اصله درخت مشخص و تعداد 10 اصله به عنوان شاهد و 10 اصله به عنوان تیمار با مصرف کود سولفات آهن به میزان یک تا دو کیلوگرم برای هر اصله درخت و با توجه به سن و سال درختان به همراه یک کیلوگرم کود گوگرد کشاورزی همراه با 30 کیلوگرم کود حیوانی به صورت چالکود مصرف شد و سایر کودهایی پتاسه و فسفات و ازته بر اساس آزمون خاک و برگ به همین روش در قطعات طرح و شاهد انجام گردید.
تقویم عملیات اجرای طرح
خرداد ماه سال 1381 : انتخاب محل مناسب جهت اجرای طرح در دو منطقه :
1. چلپوئیه چهار گنبد
2. گوئین
تیر ماه سال 1381 در هر منطقه :
1- 10 اصله جهت اجرای طرح ( تیمار )
2 - 10 اصله با عنوان شاهد
مرداد ماه سال 1381 :
نمونه گیری از خاک و برگ هر منطقه و ارسال به مرکز تحقیقات کشاورزی استان
اسفند ماه سال 1381 :
مصرف کود مورد نیاز در هر منطقه بر ارسال آزمون خاک و برگ
کود دهی در مناطق اجرای طرح بر اساس نتایج آزمون خاک و برگ در سال زراعی 82 – 81 شروع اجرای طرح در اسفند ماه
به ازای هر اصله درخت تیمار و شاهد 5/1 کیلوگرم ازت خالص طی سه مرحله ( 1.اواخر زمستان 2. اردیبهشت 3. تیر ماه )

برای مشاهده جدولهای توصیه کودی روی لینک زیر کلیک کنید!!

.......................................http://elistiyen.googlepages.com/FE.jpg
نـتـیجه :
1 – درصد ریزش میوه ها در هر دو محل در قطعه تیمار کمتر از شاهد می باشد.
2 – تعداد میوه ها در هر دو محل قبل و بعد از ریزش در قطعه تیمار نسبت به شاهد بیشتر می باشد.
3 – تیمارهای اعمال شده موجب افزایش درصد مغز شده و در نتیجه میزان پوکی ناقص در تیمار کاهش یافته است از نظر کیفیت و ارزش غذایی و سفیدی مغز میوه های تیمار بسیار بهتر از شاهد بوده و طعم آن نیز مطلوب تر می باشد لازم به توضیح است که سرمای بیش از حد روستای چلپوئیه باعث ریزش بیش از حد میوه شده بود..........................www.torpaqlar.blogspot.com
جهت اجرای طرح در سال زراعی 83 – 82 عملیات کود دهی در زمستان سال 82 بر اساس توصیه محقق طرح انجام گردید ولی متاسفانه به علت خشکسالی چندین ساله و خشک شدن قنوات مرحله دوم و سوم کود دهی ازت انجام نگردید و با توجه به سرما زدگی بهاره در فروردین و اردیبهشت ماه سال 83 به طور 100 درصد و عدم تشکیل میوه هیچگونه آمار اطلاعاتی جمع آوری نشد و با عنایت به دلایل فوق الذکر و تشکیل کمیته فنی مشترک انتقال یافته ها و تحقیقات در مرکز استان و تصمیمات گرفته شده ادامه طرح برای سال زراعی 84 – 83 متوقف گردید و بدینوسیله پایان عملیات و اجرای طرح اعلام گردید.
برنامه های آموزشی ترویجی :
جهت انتقال دانش مصرف صحیح کود به روش چالکود به کشاورزان طی چند مرحله بازدید و برگزاری کلاس و در کارگاه آموزشی برای کشاورزان توسط کجری طرح نسبت به مسائل و شیوه کار آموزش داده شد.

نقش سابسویلر(گاو آهن زیر شکن) در بهبود شرایط فیزیکی خاک و مدیریت کاربرد آن در مزرعه

مقدمه: برای از بین بردن فشردگی خاک در عمق بیش از 30 سانتی متر و یا لایه شخم(که به واسطه شخم مداوم طی سالیان متداول در یک عمق ثابت انجام شده) از گاوآهن های زیر شکن استفاده می شود. شاید این سوال مطرح شود: از خیش های تا عمق 50 سانتی متری که توسط ترکتورهای سنگین کشیده می شود می توان استفاده نمود؟ هر چند ممکن است فشردگی از بین برود؛ ولی با این کار خاک غیرحاصخیز عمقی به سطح آورده می شود(2). زیر شکن ها در انواع مختلف ساخته می شوند و عمدتاً تواسط تراکتورهای سنگین و نیمه سنگین قابل استفاده هستند. زیرشکن های متداول عموماً دارای یک ساقه پیشانی قابل تعویض در بخش جلویی و نیز یک کفشک فلزی به عرض 7.5 سانتی متر هستند که توسط چیزل حمایت می شود. این وسیله به نیروی کششی زیادی نیاز دارد. به عنوان نمونه برای زیرشکنی خاک های رسی تا عمق 45 سانتی متر نیروی کششی برای هر ساقه به عرض 1.2 متر، تا 17 کیلو نیوتن می باشد. افزودن بال در طرفین زیر شکن در مقایسه با زیر شکن های معمولی 3 تا 4 برابر بیشتر خاک زیرین را خرد می کند. در حالی که نیروی کششی به میزان 20 الی 30 درصد افزایش می یابد. در صورت نصب ساقه های پیشین در جلوی زیرشکن میزان به هم خوردگی خاک افزایش می یابد. این ساقه های کم عمق میزان کل نیروی کششی مورد نیاز را افزایش نمی دهند و غالباً موجب کاهش آن نیز می شوند. در این حالت تیغه های A شکل در عمق 5 تا 7.5 سانتی متری و به دنبال آن ساقه هایی در عمق 18 سانتی متری واقع می شوند و ساقه های زیر شکن نهایتاً در عقب ادوات فوق قرار می گیرند. این اصل بنام اصل پیشرفته معروف است که در آن به هم خوردگی خاک تا حد زیادی در طی یک مرحله عملیات انجام شده و نیاز به نیروی کششی ندارد. زیرشکن ها معمولاً به 2 شکل مستقیم و خمیده وجود دارند(شکل 1).   شکل 1- زیر شکن نوع با ساقه مستقیم(سمت راست) و نوع ساقه خمیده(سمت چپ)   نتایج تحقیقاتی حاکی از آن است که زیر شکن خمیده به نیروی کششی کمتری نیازمند است. در خاک های فشرده و چسبیده نیروی کششی لازم برای کشش زیرشکن در مقایسه با زیرشکن نوع مستقیم در حدود 7 تا 20 درصد کمتر می باشد.     تاثیر فشردگی خاک بر روی عملکرد و گسترش ریشه از دید تحقیقات محققان اثر فشردگی خاک را بر روی گسترش ریشه های فرعی ریشه لوبیا مورد مطالعه قرار دادند و نتایج این تحقیق حاکی از آن است که فشردگی خاک رشد کلی گیاه را کاهش می دهد. علاوه بر این میزان جذب عناصر غذایی توسط ریشه های فرعی، در یک خاک فشرده شده به شدت کاهش می یابد(3). بقایای C و N و Ca در خاک فشرده شده در مقایسه با شرایط بدون فشردگی بیشتر می باشد. فشردگی، مقدار آب موجود در خاک و همچنین میزان نفوذ آب در خاک را تحت تاثیر قرار می دهد. این مسئله به واسطه اصلاح توزیع اندازه خلل و فرج خاک است. در این حالت خلل و فرج بزرگ خاک کاهش می یابد(شکل 2). این روند اولاً باعث کاهش درصد مقدار آب در خاک شده و ثانیاً هدایت الکتریکی اشباع خاک را کاهش می دهد. لذا میزان آب سهل الوصول برای گیاه به شدت کاهش می یابد. مضافاً مقدار اکسیژن لازم برای گیاه کاهش می یابد.     شکل 2- خاک متراکم(سمت راست) و خاک غیر متراکم(سمت چپ)   تاثیر زیرشکنی بر روی خواص فیزیکی خاک و توصیه های کاربردی زیرشکنی باعث بهبود نفوذ ریشه در خاک می شود. این موضوع توسط محققان زیادی مورد بررسی قرار گرفته است که در اینجا مجال پرداخت به همه آن ها وجود ندارد. در اینجا نتایج یک طرح تحقیقاتی که بر روی ذرت انجام گرفته به صورت تصویری بیان شده است(شکل 3). عملیات زیرشکنی عمدتا باعث کاهش جرم مخصوص ظاهری خاک شده که پس از گشت حندین سال، مجدداً حالت فشردگی در خاک به وجود می آید و جرم مخصوص به حالت اولیه برمی گردد(2). عملیات خاک ورزی در خاک با بافت لومی-رسی و در رطوبت های خیلی پایین تاثیر چندانی در سست و پوک کردن ذرات خاک نداشته و فقط تاثیر کمی در بهبود شرایط زهکشی دارد(3). بنابراین زیرشکنی می بایستی در شرایط رطوبتی مناسب انجام گیرد. در یک مطالعه تحقیقاتی سه روش زیرشکنی(استفاده از زیرشکن مرسوم، زیرشکن بالدار و استفاده از دانه های یکپارچه به دنبال زیرشکن) مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد در عمق 55 تا 60 سانتی متر استفاده از زیرشکن بالدار باعث افزایش حجم خاک به هم خورده می شود. در عمق 25 تا 30 سانتی متر سه روش نتایج مشابه ای را ارائه داده است(9). همچنین در آزمایشی که در اراضی ایستگاه تحقیقات دیم به مدت سه سال به منظور بررسی اثر کاربرد زیر شکن بر روی حفظ و ذخیره رطوبت خاک و عملکرد محصول گندم در زراعت دیم انجام شد، این نتیجه بدست آمد که اجرای عملیات زیر شکنی با فاصله 75 سانتی متر بین دو ساقه موجب افزایش رطوبت خاک و عملکرد محصول گندم به ترتیب به میزان 15 و 21 درصد می گردد(نسبت به روش بدون استفاده از سابسویلر)(1).   شکل 3- اثر ترکم بر روی میزان نفوذ ریشه و وزن ریشه(قسمت تیره ناحیه متراکم شده را نشان می دهد)   دو نکته مهم: بر اساس تحقیقات انجام شده در آمریکا جهت گسیختگی کامل خاک، فاصله مناسب شاخه های زیرشکن بایستی 60 تا 80 درصد بیشتر از عمق عملیات زیرشکنی باشد(4). در صورت مناسب بودن فاصله بین شاخه های زیرشکن، سطوح گسیخته شده در عمق خاک به یکدیگر برخورد نموده ودر نتیجه تمامی ذرات خاک بین شاخه ها تحت تاثیر قرار گرفته و کاملاً خرد می شوند(5). و در پایان باید اشاره نمود در صورتی که خاک متراکم نباشد و مشکل لایه شخم را نداشته باشیم و یا این که بافت خاک سبک باشد، استفاده از زیرشکن مقرون به صرفه نیست و نباید از سابسویلر استفاده کنیم.   منابع: اسکندری، ایرج و عباس همت. 1382. اثر زیرشکنی بر حفظ و ذخیره رطوبت خاک و عملکرد محصول گندم دیم. مجله تحقیقات مهندسی کشاورزی جلد 4، شماره 14 بهار 1382. عاکف، مهدی و ایرج باقری. 1378. مدیریت خاک و نقش ماشین های کشاورزی در خصوصیات فیزیکی خاک. ترجمه انتشارات دانشگاه گیلان. Allessa L, Earnhart-CG, Cole-DN, Mc CoolSF(ed), Bo rrie-WT9(ed) O (ed), Lough lin-j. Effects of soil Compaction on root hair morphology, impations for compsite rehailation. Anonymous, 1992. Soil use and management. Vol.S.:42 Anonymous, 2002. The sevi-Tech. Review. Kansas. Vol. 30:12 Anonymous, 2003. Soil Compaction: Detection, Prevention and Alleviation. http://policy.Nrcs.Usda.Gov/Scripts/Lpsris/d11/TN Crter, M.R.D., D.A. Holmstorm, L.G. Cochane, P.C. Brenton, J.A.Van Roestel, D.R. Langille of naturally compacted subsoils in Nova Scotia. Witpllpubs. Nrccnrc. Gc.Calaic-Journals/GJSS-96/nov/S96/027 Owido-SFO, Chemelil- Mc, Nyuwade- Fo; Obadha- Wo. 2003. Effects of indused soil compaction on bead(phaseolus vulgaris) seedling emergence from a Haplic phaseolus soil. Agricultural-Tropica- et -Subtropica. 2003, 36:65-68, Pulished as a Cd; 19 Ret Prinzio, L.AP.dl; Ayala. V.D & Magdanela-T.JC. 1997. Energetic test of different Subsoiling techniques and its effects upon the Soil bulk density. Agro- ciensia- 1997. 67; 9Ref-13:1,61. Raghavan, G.S.V., Mckyes. E., Bacter, R., and Gendnon, G. 1979. Trattic-Soil-Plant(maiz) relations. 189-J. Terramechanics, Vol, 16, No,4: pp. 181. Warkentin, B.P., 1971. Effects of Compaction on Content and Transmission of water in soil in compaction.153- of agricultural soil. A.S.A.E. st. Joseph, MI :pp. 126.

اثرهای متقابل پتاسیم و منیزیم بر رشد و عملکرد آفتابگردان در یک خاک شور

 

سطح قابل ملاحظه اي از اراضي زير كشت آفتابگردان در استان قم شور ميباشد. در اين اراضي مديريت بهينه مصرف كودهاي شيميايي جهت نيل به افزايش عملكرد و درصد روغن دانه امري لازم به نظر ميرسد. طي سال 1380، به منظور بررسي اثرهاي منيزيم و پتاسيم و مطالعه برهمكنش اين دو عنصر بررشد و عملكرد آفتابگردان، آزمايشي مزرعه اي بصورت كرتهاي خرد شده و در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي، متشكل از 9 تيمار و درسه تكرار، در يكي از خاكهاي شور منطقه قنوات استان قم برروي رقم ركورد (Helianthus annuus v. Record) اجرا شد. تيمارهاي آزمايش عبارت بودند از: سه سطح صفر، 50 و 100 كيلوگرم در هكتار K2O از منبع سولفات پتاسيم و سه سطح صفر، 75 و 150 كيلوگرم در هكتار MgO از منبع سولفات منيزيم. بذر آفتابگردان در كرتهاي 3×4 مترمربعي و با فاصله 20× 60 سانتيمتر كاشته شد. مقادير مورد نياز عناصر اصلي (فسفر و نيتروژن) براساس نتايج تجزيه خاك و مطابق مدل توصيه كودي موسسه تحقيقات خاك و آب، تعيين و به همراه تيمارهاي آزمايشي قبل از كاشت به صورت نواري مصرف گرديد. پس از رسيدن محصول، ارتفاع بوته، قطر طبق، وزن هزاردانه، عملكرد و درصد روغن دانه و نيز غلظت عناصر معدني (نيتروژن، فسفر، پتاسيم، كلسيم، منيزيم، سديم و كلر) در برگ اندازهگيري شد. نتايج اين آزمايش نشان داد با مصرف پتاسيم، عملكرد و درصد روغن دانه بطور معني داري (درسطح 5 درصد) افزايش يافت. مصرف منيزيم تا سطح 75 كيلوگرم در هكتار MgO موجب كاهش عملكرد دانه و افزايش درصد روغن گرديد. در حالي كه در تيمار 150 كيلوگرم در هكتار MgO، عملكرد و درصد روغن دانه و افزايش يافت. مطابق نتايج به دست آمده در سطوح پايين تا متوسط، پتاسيم و منيزيم مصرفي، اثر متقابل مثبت و معني داري برعملكرد دانه، ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و درصد روغن داشتند. بالاترين عملكرد دانه، به ميزان 3638 كيلوگرم در هكتار مربوط به تيمار Mg__0 K__100 وپايين ترين آن به ميزان 2043کيلوگرم در هکتارمربوط به تيمارK__0Mg__0 بود. همچنين منيزيم و پتاسيم اثر متقابل مثبت و معني داري بر نسبتهاي پتاسيم يا كاهش جذب سديم و افزايش ميزان تخمل به شوري گياه همراه بود. نقش منيزيم در افزايش عملكرد دانه كمتر از پتاسيم با كاهش جذب سديم و افزايش ميزان تحمل به شوري گياه همراه بود. نقش منيزيم در افزايش عملكرد دانه كمتر از پتاسيم و در مورد درصد روغن دانه بيشتر از آن بود.

برداشت از وبلاگ کشاورز تنها

مقاله

 

چالش هاي مديريت منابع خاک به عنوان سرمايه ملي، با تأکيد بر راهکارهاي پيشگيري از اتلاف آن

 

سيد مهدي اميني نسب

قائم شهر، ميدان امام، پشت ترمينال، درزی کلا، بالاتر از مدرسه المهدی، بن بست دوم، پلاک 102

تلفن: [phone]

 

 

چکيده

خاک به عنوان منبع طبيعي تجديد ناپذير، سرمايه ملي و بستر حيات در معرض تخريب بسياري قرار گرفته است. سرعت رشد جمعيت جهان با نسبت 8/1 درصد در هرسال و متعاقب آن ناآگاهي و عدم مديريت مناسب با توجه به توزيع نامتعادل منابع خاک در کره زمين، تلاش انسان به منظور دستيابي به انواع مواد غذائي و محصولات کشاورزي، محدوديت موجود در منابع خاک و سرانه زمين و… اين تخريب و هدر رفت را تشديد نموده است. در کل دنيا، 562 ميليون هکتار از اراضي کشاورزي و 685 ميليون هکتار از زمين هاي مرتعي تحت تخريب شديد خاک قرار دارند. 75 درصد هدررفت خاک در جهان بر اثر فرسايش آبي، 83 درصد بر اثر فرسايش بادي، 90 درصد تخريب شيميائي و 60 درصد تخريب فيزيکي بوده که بيشترين تخريب خاک در کشورهاي در حال توسعه مي باشد. آلودگي خاک ناشي از دفن زائدات شهري – صنعتی، شور شدن خاک بر اثر مصرف نامعقول کود ها، شخم هاي نامناسب زراعي، از دست رفتن جنگل ها و پوشش هاي گياهي، نامناسب بودن سيستم هاي آبياري و… از عوامل عمده تخريب خاک به شمار مي روند. بيابان زائي در زمين هاي خشک و نيمه خشک که کشورمان نيز جزو آن ها محسوب مي شود به وقوع مي پيوندد و يکي از پيامدهاي هدر رفت خاک به شمار مي رود. ايران يکي از هفت کشور آسيائي است که بيشترين ميزان هدررفت خاک را دارد. 20 درصد کاهش قابليت توليد محصول نيز يکي ديگر از پيامدهاي اتلاف منابع خاک در کشور به شمار می آيد.

در راستاي دستيابي به مديريت پايدار منابع خاک و جلوگيری از اتلاف آن دو استراتژي عمده وجود دارد: 1- احياء خاک ها و اکوسيستم هاي تخريب شده 2- بکارگيري تکنولوژي هاي کشاورزي سازگار و بهسازي آن ها. به منظور نيل به اين استراتژي ها برخي راهکارهاي عملي عبارتند از: الف- جنگل کاري و مديريت پوشش هاي گياهي ب- احياء خاک هاي شور، فاقد مواد مغذي و آلوده ج-  توسعه روش ها و سيستم هاي مناسب  شخم  مثل  شخم حفاظتي، بکار گيري  مالچ ها و ديگر بقاياي گياهي د- مديريت تلفيقي کود ها, مواد مغذي و استفاده معقولانه از آن ها ذ- استفاده از روش هاي مناسب حفاظت آب شامل آبياري قطره اي، نيمه آبي، بازيابي آب و مديريت سفره آب زير زميني ر- بهبود سيستم هاي زراعي/ توليدي و …

 

برای دیدن ادامه مقاله اینجا را کلیک کنید.

دسترسی به بانک اطلاعات محققین کشاورزی منطقه غرب آسیا

 

به اطلاع کلیه محققین کشاورزی کشور می رساند که دبیرخانه اطلاع رسانی انجمن موسسات تحقيقات كشاورزي منطقه خاور نزديك و شمال آفريقا( آریننا) بانک اطلاعات محققین کشاورزی منطقه غرب آسیا را راه اندازی نموده است.   این بانک در مرحله اول در زیر منطقه غرب آسیا(ایران، ترکیه و پاکستان)راه اندازی شده و کلیه اطلاعات محققین کشاورزی را جمع آوری نموده و در اختیار همگان قرار می دهد. از طریق این بانک اطلاعاتی، کلیه محققین می توانند به اطلاعات مفیدی در زمینه فعالیت سایر محققین در منطقه آگاهی یافته و در زمینه اجرای پروژه های مشترک با یکدیگر همکاری نمایند. در واقع هدف این بانک ایجاد همکاری بین محققین منطقه و آشنایی هر چه بیشتر آنها با زمینه های تحقیقاتی مشترک کشاورزی می باشد. در حال حاضر این بانک قابل دسترسی بوده و  این دبیرخانه جهت تکمیل آن  همچنان به  جمع آوری اطلاعات از طریق وب سایت آریننا  ادامه می دهد.خواهشمند است چنانچه تاکنون اطلاعات خود را از طریق فرم ذکر شده در آدرس زیر ارسال نکرده اید، با تکمیل و ارسال آن، ما را در هر چه پر بارتر نمودن  این پایگاه اطلاعاتی ارزشمند یاری دهید.

برای دسترسی به سایت اینجا را کلیک کنید.

کمبود آهن در گياهان

امروزه توجه کشاورزان و متخصصين علوم کشاورزي به اهميت و نقش عناصر کم مصرف روز به روز بيشتر مي شود . علت اصلي اين توجه پيدايش مسايل جديدي است که در نتيجه برداشت روز افزون از اين عناصر و عدم برگشت آنها به خاک مي باشد. ميزان برداشت عناصر غذايي به خصوص عناصر کم مصرف به علت برداشت بيشتر و افزونتر از خاک که در نتيجه کاشت ارقام اصلاح شده، مصرف کودهاي شيميايي و مديريت بهتر حاصل شده بسيار زياد بوده و با پيشرفت بيشتر در امور مختلف مرتبط با کشاورزي، روند از دست دادن عناصر کم مصرف خاک بيشتر خواهد شد.
گياهان پر بازده، داراي معايبي نيز مي باشند از جمله آن دسته از گياهان نسبت به شرايط خاک حساسيت نشان داده، احتياج به مواد غذايي فراوان دارند و خود قادر به جذب آنها از خاک هاي متوسط نيستند. اين گياهان معمولا در مقابل کمبودها حساس بوده و بيشتر از گياهان بومي به کمبود عناصر کم مصرف دچار مي شوند.
کمبود آهن که منشا بروز رنگ پريدگي خاصي به اسم زردي مي شود در بيشتر خاک هاي کشور و در مورد گياهان متعددي قابل مشاهده است. خسارت آن در درختان ميوه نواحي خشک و گياهان زينتي قابل توجه مي باشد. مرکبات شمال و جنوب و تا حدي پنبه نيز از کمبود آهن صدمه مي بينند. پراکندگي کمبود آهن با پراکندگي درختان ميوه تطبيق مي کند. خراسان، اصفهان، کرج و آذربايجان مراکز شدت کمبود آهن مي باشند. قابليت جذب آهن در خاک ها تحت تاثير عواملي از قبيل عدم تهويه کافي و نبود مواد آلي کافي به شدت کاهش مي يابد و در اين شرايط کمبود آهن ظاهر مي شود. در مقابل، تهويه خاک، افزايش کودهاي آلي و سبز و مصرف کودهاي آهن دار باعث افزايش محلوليت آهن خاک مي شوند. حساسيت گياهان به کمبود آهن متفاوت است و حتي در بين يک گونه، واريته هاي مختلف عکس العمل متفاوتي دارند.
علامت اصلي کمبود آهن زردي يا کلروز است. اين زردي معمولا در برگ هاي جوان ديده مي شود و از آنجا تمام برگ هاي درخت به اين حالت در مي آيند. رنگ پريدگي معمولا ميان رگبرگ ها بوده و خود رگبرگ ها سبز باقي مي مانند و رگبرگ ها به صورت شبکه سبزي درزمينه زرد ظاهر مي شوند. در بعضي انواع مانند گلابي برگ ها اصولا سفيد رنگ مي شوند و رگبرگ ها نيز از زردي ناشي از کمبود آهن در امان نخواهند بود .
قدم اول در زمينه کمبود آهن پيشگيري از بروز اين کمبود است. براي پيشگيري از بروز کمبود آهن بايد شرايط محلوليت و قابليت جذب بيشتر آهن را از طريق زير برطرف نمود :

 عدم مصرف آب هاي سنگين
 افزايش مواد آلي و کود سبز به خاک، زدن شخم کافي وتهويه بموقع خاک
 انتخاب پايه و پيوندک مناسب و مقاوم به کمبود آهن
در گلکاري، پيشگيري از کمبود آهن، کاشت گياهان در خاک هاي اسيدي و مصرف کلات هاي آهن از ابتداي تهيه گلدان است.

مهندس رفيع افتخار

تلفات ازت در خاك‌هاي كشاورزي

با وجود اثرات مفيد كودهاي شيميايي در افزايش توليد محصولات مختلف زراعي و باغي در صورتي كه استفاده از كودها به همراه آگاهي و علم و چگونگي كاربرد آنها نباشد نتيجه حاصله چندان مطلوب نخواهد بود.

در زمان‌هاي گذشته متخصصان و پژوهشگران علم گياهي غالباً نمي‌دانستند كه از مجموع كودهاي ازته و ازت معدني شده خاك فقط 50% مورد استفاده گياه قرار مي‌گيرد و ممكن است ازت به صورت گاز از خاك خارج و يا اين كه با آب آبياري و باران از خاك خارج شود. منبع اصلي ازت براي گياهان مواد آلي خاك مي‌باشد كه از باقيمانده حيواني و گياهان قبلي حاصل شده و به طور طبيعي و يا در نتيجه عمل انسان به خاك داده شده است.

معمولاً كشت و كارهاي صحيح و اصولي مقدار قابل توجهي از ازت را كه توسط گياه از خاك خارج مي‌شود با افزودن كودهاي آلي و باقيمانده‌هاي گياهي به خاك برگردانده مي‌شود. اگر كود دامي تازه به صورت جامد يا مايع بلافاصله به داخل خاك برده شود نگراني از بابت از دست رفتن ازت وجود نخواهد داشت.

در حال حاضر توصيه جهت حفظ تعادل ازت خاك آن است كه بقاياي گياهي، كود حيوان و كود سبز به زمين داده شود تا هم ازت خاك متعادل شود و هم مواد آلي خاك باعث بهبود خواص فيزيكي خاك شود. البته اين توصيه‌اي عام نيست. به عنوان مثال زير خاك كردن بقاياي گياهي در نواحي كه بيماري و آفتي غالب وجود داشته باشد توصيه نمي‌شود.

حفاظت و افزايش بازده ازت موجود در خاك در درجه اول بستگي به حفاظت خاك از عوامل فرسايشي، كم‌كردن تلفات به علت شستشو و ممانعت از تشكيل تركيبات ازتي فرار در خاك خواهد داشت. در ارتباط با فرسايش و جلوگيري از آن متأسفانه در كشور ما اقدامات مؤثري انجام نشده و پر شدن سدها، جاري شدن سيل و پيشروي كوير و شنزارها معضلات و دشواري‌هاي فراواني را موجب شده است، هرآينه در ايران جلوي صدمات فرسايش گرفته شود، طبق برآوردها زيان اقتصادي تلفات ازت نصف خواهد شد.

در ايران ميزان تلفات ازت بخصوص در نواحي مرطوب شمال ايران قابل توجه مي‌باشد. در نواحي كه مقدار بارندگي در حدود يك متر و بيشتر است ازت خاك مي‌تواند تا اعماق بيشتر از عمق نفوذ ريشه مهاجرت كند. در اين نواحي كه خاك در اواخر پائيز يخزده نيست بيشترين تلفات ازت انجام مي‌گيرد. زيرا باران فراواني باريده و درجه حرارت آنقدر نيست كه تعريق و تبخير تأثير زيادي در مجموع آب خاك داشته باشد. در اين وضعيت مي‌توان با داشتن پوشش گياهي كه كربن آنها زياد است (به مانند خانواده‌ غلات) از ازت خاك قبل از شستشو استفاده كرد.

در نواحي خشك تلفات ازت ناچيز است مگر در محصولاتي كه آبياري فراواني نياز دارند. برنج از جمله محصولاتي است كه تلفات ازت در آن قابل توجه بوده و روش‌هاي كشت و كار برنج راهايي براي تقليل و كاهش تلفات آبشويي باقي نمي‌گذارد. در نواحي خشك نيز قسمت اعظم تلفات ازت در فصل بارندگي و در غيبت و فقدان پوشش گياهي صورت مي‌گيرد.

مهندس رفيع افتخار

 

 

نقش روی در کاهش تنش شوری

نقش روی در کاهش تنش شوری  

پيمان كشاورز

دانشجوي دكتري خاكشناسي و عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي خراسان

محمد جعفر ملكوتي

استاد دانشگاه تربيت مدرس و سرپرست مؤسسه تحقيقات خاك و آب

مقدمه

شوري در ايران و بسياري از مناطق خشك و نيمه خشك جهان عامل محدود كنندة رشد و نمو گياهان زراعي است. براساس آمار موجود، سطح كلي خاكهاي شور در اراضي ايران 33/7 ميليون هكتار برآورد شده است (مؤمني، 1380). شوري خاك به روشهاي متعدد در عملكرد محصول اثر مي‌گذارد. از مهم‌ترين آثار شوري مي‌توان به كاهش آب قابل استفاده گياه، ايجاد مسموميت توسط برخي يونهاي سمي، فعاليت اندك در گياه، ناهنجاريهاي تغذيه‌اي، كاهش رشد و كيفيت محصول اشاره نمود. در شرايط شور، غلظت سديم ) معمولاً بيش از غلظت عناصر غذايي پر مصرف و كم مصرف بوده و اين امر موجب مي‌شود در گياهان تحت تنش شوري، عدم تعادل تغذيه‌اي از جهات گوناگون بروز كند. مطالعات انجام شده بيانگر اين است كه بخش عمدة مشكلات تغذيه‌اي گياهان در شرايط شور، از طريق تغيير در قابليت استفاده عناصر غذايي به صورت زير ايجاد مي‌شود (همايي، 1381).

  از طريق ايجاد اختلال در جذب و توزيع عناصر غذايي توسط ريشه‌ها و يا كاهش رشد آنها از طريق ايجاد اختلال در جذب توزيع عناصر غذايي توسط ريشه‌ها و يا كاهش رشد آنها از طريق مختل كردن متابوليسم عناصر غذايي در درون گياه كه به طور عمده مربوط به كاهش جذب آب توسط گياه است. بدين ترتيب شوري مي‌تواند با تأثير بر شكلهاي شيميايي عنصر غذايي در خاك، انتقال، يا توزيع عناصر غذايي درون گياه و يا غير فعال نمودن تأثيرات فيزيولوژيكي عنصر غذايي مصرف شده، منجر به افزايش ذاتي نياز غذايي گياه گردد.

   قدم اول در بررسي وضعيت حاصلخيزي خاكها، تخمين صحيح ميزان عنصر قابل جذب گياه است. از آن جايي كه روي (Zn) يكي از عناصر ضروري گياه بوده و كمبود آن معمولاً در اوايل فصل رشد گياه مشاهده ‌مي‌شود، وضعيت عنصر روي قبل از كشت و تعيين مقدار روي مورد نياز گياه بسيار مهم است. بدين منظور از روشهاي عصاره‌گيري متفاوتي براي استخراج روي استفاده مي‌شود. اين روشها براساس استفاده از اسيدهاي آلي و معدني يا كمپلكسهاي گوناگون براي عصاره‌گيري و سپس اندازه‌گيري عنصر روي در عصاره استوار است. تعيين اين كه كدام يك از روشهاي عصاره‌گيري بهترين همبستگي را با عكس‌العمل گياه (غلظت جذب عنصر، عملكرد مطلق و عملكرد نسبي) خواهد داشت، بيشترين به ويژگيهاي خاك و همچنين گياه مربوط است؛ در نتيجه سبب خواهد شد كه در شرايط خاكي متفاوت، روشهاي مختلفي مورد استفاده قرار گيرد (كشاورز، 1375). در بين عوامل مؤثر بر روي (Zn)

قابل استفادة گياه، اثر شوري به درستي شناخته نشده است و احتمال دارد تفسير نتايج تجزيه خاك براي روي قابل جذب گياه در خاكهاي شور و غير شور، يكسان نباشد (حسيني و كريميان، 1378). از اين رو مي‌بايست مرزهاي جداگانه‌اي براي تفسير نتايج تجزيه خاك، مخصوص خاكهاي شور پايه گذاري كرد (ملكوتي و نفيسي، 1373). قبلاً در برخي مطالعات نشان داده شده است كه در خاكهاي شور، مصرف مقادير بالاتر عنصر روي موجب افزايش تحمل گياه به شوري و عملكرد آن مي‌شود. در اين ارتباط سؤالات اساسي زير مطرح است:

   آيا شوري موجب تغييردر نگهداري وتثبيت روي درخاك‌خواهد شد؟ و آيا اين موضوع موجب تفاوت در روش استخراج روي از خاك در شرايط شور نسبت به شرايط غير شور خواهد گرديد؟

   آيا شوري موجب اختلال در جذب و يا توزيع روي توسط ريشه‌ها شده و در مورد قابليت استفاده روي تأثير مي‌گذارد؟

   تا چه اندازه‌اي نقش تغذيه‌اي روي در بهبود شرايط رشد گياهان در خاكهاي شور مؤثر است؟

 قابليت استفاده روي در شرايط شور

  روي از جمله عناصر ضروري و كم مصرف براي گياهان است كه به صورت كاتيون دو ظرفيتي (Zn)    جذب مي‌شود. اين عنصر يا به عنوان بخشي از ساختمان آنزيمهاي به كار مي‌رود و يا به صورت كوفاكتورهاي تنظيم كننده در تعداد زيادي از آنزيمها عمل مي‌كند. روي در گياهان حداقل در ساختمان چهار آنزيم كربنيك آنهيدراز، الكل دهيدروناژ، سوپراكسيد  ديسموتاز و  پلي‌مزار به كار رفته است. اين عنصر براي ساخته شدن ايندول استيك اسيد از ترپتوفان ضروري مي‌باشد. كمبود ) مانع از سنتز پروتئين و متابوليسم كربوهيدراتها نيز مي‌شود. همچنين تراوايي غشائ پلاسمايي در گياهان مبتلا به كمبود روي، افزايش يافته و منجر به خروج پتاسيم، نيترات و تركيبات آلي از سلول ريشه مي‌گيرد.

   مطالعه شكلهاي شيميايي روي در خاك به منظور ارزيابي قابليت استفاده آن براي گياه در كشاورزي و براي تغيين ميزان تحرك در خاك حائز اهميت فراوان است. بر اين اساس. مقدار عنصر روي كل خاك به اجزاء متمايز زير تقسيم مي‌شود. اين جزءها عبارتند از:

1 ـ يونهاي آزاد Zn   ) ) و كمپلكسهاي آلي آن در محلول خاك

2 ـ روي جذب سطحي شده و تبادلي در فاز كلوئيدي خاك

3 ـ كانيهاي ثانويه و كمپلكسهاي نامحلول در فاز جامد خاك

با توجه به خواص فيزيكي و شيميايي خاك، قابليت استفاده از روي متفاوت است. در بين عوامل مؤثر بر روي قابل استفاده گياه، به طور عمده عواملي چون ميزان كل روي، ، مواد آلي، كربنات كلسيم، محلهاي جذب، فعاليت ميكروبي و رژيم رطوبتي خاك نقش مهمي را ايفا مي‌كنند، ولي ساير عوامل نظير شرايط اقليمي، شوري و اثرات متقابل روي و ساير عناصر كم مصرف و پر مصرف نيز مهم هستند. با اين وجود، مطالعات اندكي در رابطه با اثر شوري خاك بر تغذيه گياهان از جهت عنصر كم مصرف روي انجام شده است. در اين ارتباط اثر سمي بور عموماً شناخته شده است ولي رفتار آهن )، منگنز ) و روي Zn) ) در خاكهاي شور كاملاً شناخته نشده است.    در شرايط شور قابليت استفاده عناصر غذايي به غلظت و تركيب نمك بستگي دارد. علاوه بر اين، با توجه به واكنش نمك PH) )، قدرت يوني و ضريب فعاليت نمك، اثر شوري بر حلّاليت عناصر غذايي متفاوت است. نمكهايي كه هيدورليز شده و سبب تغيير مي‌شوند، مي‌توانند تغييرات بيشتري را در اين شرايط سبب گردند. فعاليت يوني نمك نيز بر حلّاليت كربناتهاي خاك و گچ تأثير مي‌گذارد. اين موضوع سبب خواهد شد كه تغييراتي در اشكال عناصر غذايي در خاك و قابليت استفادة آن به وجودآيد.

برخي مطالعات نشان داده است كه ميزان روي قابل استفاده با افزايش شوري (نمك ) زياد مي‌شود. دليل اين موضوع جايگزيني روي Zn) ) قابل تبادل با سديم Na) ) اعلام شده است. از سوي ديگر طي دو آزمايش جداگانه در خاكهاي شور و سديك، مشاهده شد كه حلّاليت عناصر كم مصرف Mn, Cu,Fe,Zn) ) فوق‌العاده كم بوده و كاهش در حلّاليت اين عناصر، موجب كمبود آن در گياهان مي‌شود. در اين ارتباط، حسيني و كريميان (1378) طي بررسي خود بر روي اثر شوري در عصار‌ه‌پذيري روي قابل استفاده گياهي با چهار سطح روي (0 , 10   و 15 ميلي‌گرم در كيلوگرم خاك به صورت Zn- EDTA) ) و پنج سطح شوري (0 , 3/4 6 و 9/7 ميلي‌گرم كلريد سديم در هر كيلو‌گرم خاك) به سه روش عصاره‌گيري  به اين نتيجه رسيدند كه افزايش ميزان شوري خاك موجب عصاره‌پذيري بيشتر روي بومي خاك مي‌گردد. ولي عصاره‌پذيري روي مصرفي با افزايش شوري خاك كاهش مي‌يابد. اين موضوع به ويژه در عصاره‌گير محسوس‌تر بود. با اين وجود، در شرايط شور جذب عناصر غذايي به دليل كاهش حجم ريشه و خاصيت آنتاگونيسمي بين عناصر غذايي و يونهاي سمي كاهش مي‌يابد. در اين رابطه  و همكاران (2001) اعلام نمودند كه با افزايش شوري، نسبت اندام هوايي به ريشه افزايش يافته و حجم ريشه كاهش مي‌يابد. علاوه بر اين، آنها كاهش جذب عناصر كم مصرف را در شرايط شور، ناشي از جذب بيشتر عناصري چون Ca,Na,Mg دانسته‌اند. شوري موجب تغييرات ساختماني در ساقه، ريشه و برگ و گياهان نيز مي‌شود؛ به طوري كه گياهان تحت تنش شوري، دسته‌هاي آوندي كمتر و با قطر كوچكتري دارند، ولي در مقابل داراي سلولهاي پارانشيمي بيشتري هستند. بر اين اساس نشان داده شده كه مصرف روي در غلظتهاي بالا مي‌تواند ريشه را (به واسطة افزايش سطح جذب آن) در شرايط شور بهبود بخشيده و تشكيل آوند چوبي را در مقايسه با گياهان بدون مصرف روي زياد كند ( ,  1997 ( . غلظتهاي بالاتر روي Zn) )

نقش مهمي در افزايش سطح جذب به واسطة طويل شدن ريشه و همچنين تسهيل انتقال آب و عناصر غذايي در گياه به دليل افزايش قطر و تعداد آوندها خواهد داشت.

عكس العمل گياه به روي در شرايط شور

بررسيها نشان مي‌دهد كه اثر متقابل مثبتي بين شوري خاك و مصرف روي در افزايش عملكرد گياهان وجود دارد. در آزمايشي محققين نشان دادند كه مصرف روي، سبب رشد و نمو گياه گوجه فرنگي در سطوح بالاي شوري مي‌شود، ولي در خاك غير‌شور، اين گياه هيچ عكس‌العملي به روي نشان نمي‌دهد. اين وضعيت در خاكي رخ داد كه مقادير مناسبي از روي به طور طبيعي وجود داشت. در همين ارتباط اعلام شده است كه مصرف روي حداكثر تا 10 ميلي‌گرم در كيلوگرم خاك، موجب كاهش غلظت سديم و افزايش غلظت پتاسيم در رقمهاي حساس به شوري برنج مي‌شود. ولي در مورد غلظت سديم و پتاسيم در ارقام مقاوم به شوري، تأثيري ندارد. از اين رو به نظر مي‌رسد با توجه به مقاومت گياهان به شوري، تأثير‌پذيري آنها در اثر استفاده از روي نيز متفاوت است. براي مثال، گزارش شده است كه بين سه گونة زراعي جو، چاودار و ذرت (با حساسيتهاي مختلف به شوري)، بيشترين جذب نسبي روي ) در شرايط شور از جو به دست آمد كه متحمل‌ترين گونه به شوري بود و بعد از آن، به ترتيب چاودار و ذرت قرار گرفتند. البته در جو نيز جذب نسبي روي ) حدود 20 درصد كاهش داشت. در مورد آهن Fe) ) نيز وضع به همين صورت بود. ولي جالب اين كه جذب دو عنصر كم مصرف منگنز Mn) ) و مس Cu) ) توسط جو در شرايط شور تغييري نيافت و شوري مانع جذب اين عنصر نشد. به عبارت ديگر در گونه‌ گياهي متحمل به شوري (جو) جذب منگنز و مس تفاوتي با جذب آنها در شرايط غير شور نداشت (ملكوتي و همكاران، 1382). در آزمايش ديگري نيز نشان داده شد كه در شرايط شور، مصرف عنصر روي، عملكرد اندام هوايي سويا را به طور قابل توجهي افزايش مي‌دهد. دردي‌پور و همكاران (1380) همچنين نشان دادند كه مصرف پتاسيم و روي بر مبناي آزمون خاك موجب افزايش عملكرد جو مي‌شود. خوشگفتارمنش و همكاران (1380) دريافتند كه در خاكهاي شور مصرف سولفات روي موجب افزايش تحمل گياه گندم به شوري و در نتيجه افزايش عملكرد آن مي‌گردد. آنها اعلام كردند كه در خاكهاي شور بازده كودهاي حاوي املاح پايين بوده و بايد با مصرف مقدار بيشتري كود سولفات روي (تا حد 240 كيلوگرم در هكتار) عملكرد گياه را افزايش داد.

بر همكنش مثبت پتاسيم و روي در مقابله با شوري

    گياهان حساس به شوري نسبت به مصرف پتاسيم عكس‌العمل مناسب‌تري نشان مي‌دهند. با افزايش نسبت پتاسيم به سديم K/Na) ) در محلول خاك، تحمل گياه به شوري افزايش مي‌يابد. شواهد نشان مي‌دهد كه تحت شرايط شور، علائم كمبود پتاسيم با وجود بالا بودن غلظت آن در برگهاي گندم، همچنان وجود دارد، چون مقداري از پتاسيم جذب شده براي خنثي كردن بار الكتريكي كلر ذخيره شده در واكوئلها تجمع يافته و كمكي به واكنشهاي حياتي نمي‌كند. از اين رو در اين شرايط با افزايش مقدار مصرف سولفات پتاسيم، مي‌توان علاوه بر رفع علائم كمبود، اثرات مسموميت شوري را نيز كاهش داده و عملكرد را افزايش داد (مهاجر ميلاني و همكاران 1378؛ درودي و سيادت، 1378).    با افزايش غلظت پتاسيم در محلول خاك، تحمل گياهان به تنش شوري زياد   مي‌شود. اين در حالي است كه وقتي ميزان آب قابل دسترسي گياه كم ‌باشد، افزايش پتاسيم حتي در شوريهاي بالا (15 دسي‌زيمنس بر متر) باعث بيشتر شدن تحمل مي‌شود. مصرف سولفات پتاسيم در شرايط شور موجب كاهش اثرات سوء تجمع سديم و كلر در برگهاي گندم شده و در نهايت عملكرد را افزايش مي‌دهد. همچنين حد بحراني پتاسيم براي محصولات زراعي مقاوم به شوري مانند پنبه در شرايط شور (250 ميلي‌گرم در كيلوگرم) بيش از شرايط غير‌شور (210 ميلي‌گرم در كيلوگرم) است و براي گياهان نيمه متحمل و يا حساس به شوري، اين اختلاف بيشتر خواهد بود.    با افزايش غلظت پتاسيم و روي در شرايط شور، پراكنش و طول ريشه‌ها زياد مي‌شود كه در نتيجة آن، سطح جذب عناصر غذايي افزايش مي‌يابد. همچنين مصرف سولفات روي در اين شرايط تشكيل آوندهاي چوبي را در گياهان تحت تنش شوري در مقايسه با گياهان بدون مصرف آن بهبود داده و از تخريب آن جلوگيري مي‌كند.    از آن جايي كه كلر در رقابت بانيترات خاك، جذب ازت را مختل مي‌نمايد و از سوي ديگر با مصرف پتاسيم، بازيافت ازت افزايش مي‌يابد، به طوري كه به ازاء افزايش هر واحد شوري (بيش از آستانه كاهش گندم) حدود 25 كيلوگرم اوره و 20 كيلوگرم سولفات پتاسيم و 5 كيلوگرم سولفات روي در هر هكتار بيش از مقدار كود توصيه شده در شرايط غير شور پيشنهاد مي‌شود (ملكوتي و همكاران، 1381).

پيشنهادها (چه بايد كرد؟)

در اراضي شور به دلايل متعددي از جمله بالا بودن  خاك، كمبود مواد آلي، درصد بالاي كربنات كلسيم و بي‌كربنات كلسيم، تنشهاي خشكي و شوري، كيفيت پايين آبهاي آبياري و مهم‌تر از همه غلظت بسيار اندك روي قابل استفاده، بازده كودهاي حاوي روي بسيار پايين است. بنابراين احتمالاً مصرف سولفات روي در مقادير كم نقش مؤثري در افزايش عملكرد گندم نخواهد داشت. تحقيقات بيشتر در اين زمينه همچنان ادامه دارد.    به طور كلي مصرف سولفات روي در اراضي شور در شرايطي كه شوري در حد كم تا متوسط باشد (با توجه به تحمل گياه) بازده عملكرد خوبي را به همراه خواهد داشت.

 

در گذشت استاد عالي قدر علوم خاك

مرحوم مهندس حسن بنائي

 

 

 

آرشيو عكس

 

 

 

 

 

خلاصه سوابق و شناسنامه علمی

محمد حسن بنائی

مشخصات فردی

نام و نام خانوادگی : محمد حسن بنائی

سوابق تحصيلی

کارشناسی: زمين شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تهران (1339)

کارشناسی ارشد: خاکشناسی، دانشگاه  گان، بلژيک(1349)

 

سوابق دانشگاهی و فعاليت های آموزشی

تدريس دروس ژنز و طبقه بندی خاک و ارزيابی اراضی در دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران از 1363 تا 1368

تدريس دروس ژنز و طبقه بندی خاک و ارزيابی اراضی در دوره های  کارشناسی ارشد دانشگاه تربيت مدرس از سال 1366 تاکنون

تدريس درس ارزيابی اراضی در مرکز آموزش عالی امام خمينی از 1370 تا 1371

مشاوره و راهنمايی 18 مورد پايان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری در دانشکده های کشاورزی دانشگاه تهران و تربيت مدرس

 

سوابق فعاليت های پژوهشی

مشارکت دراجرای بيش از 10  طرح تحقيقاتی خاک شناسی و طبقه بندی اراضی برای آبياری

نظارت فنی بر 44 طرح تحقيقاتی و مطالعاتی در زمينه خاک شناسی و طبقه بندی اراضی برای آبياری و مشارکت در تهيه نشريه های مربوطه

تهيه و تدوين 12 گزارش مطالعاتی خاک شناسی مناطق مختلف ايران

تهيه پايگاه اطلاعاتی IRSOTER با استفاده از برنامه کامپيوتری SOTER در سال 1382

تهيه و تدوين نقشه رقومی  منابع و استعدادهای خاکهای ايران با استفاده از GIS در سال 1379

تهيه و تدوين نقشه رقومی  پراکندگی خاکهای شور ايران با استفاده از GIS در سال 1379

تهيه و تدوين نقشه رقومی  پراکندگی خاکهای گچی ايران با استفاده از GIS در سال 1379

تهيه و تدوين روش و معيارهای ارزيابی توان توليدی و تناسب اراضی مناطق مستعد توسعه کشت دانه های روغنی در کشور، معاونت زراعت، وزارت کشاورزی در سال 1380

تدوين  کتاب "خاکهای ايران: تحولات نوين در شناسائی ، مديریت و بهره برداری " در سال 1383

شرکت در 13 کنگره علمی  داخلی و خارجی و ارائه  مقاله  در کشورهای قبرس،آمريکا، کانادا، بلغارستان، بلژيک ، هلند و ترکيه

عزيمت به ايتاليا و هلند به منظوربررسی نحوه تهيه نقشه خاک شناسی در سطح بين المللی و پايگاه اطلاعاتی SOTER  با کارشناسان ارشد سازمان FAO و اساتيد دانشگاه واگنينگن

 

سوابق اجرائی و عضويت ها

کارشناس خاک شناسی و طبقه بندی اراضی در موسسه خاکشناسی از 1342

معاون بخش شناسائی خاک و طبقه بندی اراضی موسسه خاک شناسی و حاصلخيزی خاک از 1350

رئيس بخش تحقيقات تشکيل، طبقه بندی و ارزيابی خاک موسسه خاک شناسی و حاصلخيزی خاک از 1354

عضو هيئت علمی (پژوهنده) و معاون تحقيقاتی موسسه تحقيقات خاک و آب از 1364 تا 1380

عضو هيئت مديره انجمن علوم خاک ايران از 1371

مسؤول کميته انتشارات موسسه تحقيقات خاک و آب از 1359

کارشناس حقيقی خدمات مشاوره سازمان برنامه و بودجه استان تهران در رشته کشاورزی و منابع طبيعی از 1380

 

سالم زندگي كنيم.

تاثير ميوه و سبزيجات در کاهش خطرات سکته مغزی

ايسکانيوز- بررسی‌ها نشان می‌دهد، خوردن روزانه 5 نوبت سبزيجات و ميوه‌ها می‌تواند احتمال وقوع سکته مغزی را کاهش دهد.

به نقل ازدانشکده پزشکی StGeroge افرادی که بيش از 5 بار در روز ميوه و سبزيجات مصرف می‌کنند در مقايسه با کسانی که ميزان مصرف اين مواد غذايی در آنها سه بار در روز است 26 درصد احتمال وقوع سکته مغزی در آنها کاهش می‌يابد. اما دليل آن هنوز مشخص نشده است.

سالانه حدود 17 ميليون نفر در اثرحملات قلبی و سکته‌های مغزی جان خود را از دست می‌دهند و عواملی از قبيل فشار خون بالا، ديابت، سيگار کشيدن و چاقی بيش از حد می تواند تشديد کننده اين بيماری‌ها باشد.

سبزيجات و ميوه‌ها سرشار از ويتامين‌ها، پتاسيم و پروتئين هستند و محققان احتمال می‌دهند پتاسيم عامل مهمی در جلوگيری از ابتلا به سکته مغزی است، زير سبب کاهش فشار خون می شود.

همچنين سبزيجات و ميوه‌ها مقدار کمی کالری و خاصيت ضد اکسندگی دارند که از چاقی بيش از اندازه جلوگيری می‌کند.

مي دونيد که زعفران ضد افسردگي است

 اگر از بوي خوش و طعم مطبوع زعفران لذت مي بريد، خوب است كه بدانيد اين گياه ضد افسردگي نيز هست چراكه بررسي ها نشان داده است گياه زعفران مانند داروى «ايمى پرامين» داراى خواص ضدافسردگى است.

بر اين اساس گفته مي شود كه مصرف ۳۰ ميلى گرم زعفران در روز، مي تواند اثرات ضدافسردگى قابل توجهى در افراد مبتلا به افسردگي داشته باشد.

فرستاده شده از طرف: [e-mail]